Australië wil niet weten van republiek

Australië heeft laten blijken niets te voelen voor het doorknippen van de laatste, monarchale banden met het Verenigd Koninkrijk.

In het referendum van afgelopen zaterdag antwoordde 54,7 procent van de bevolking negatief op de vraag of Australië een republiek moet worden met een president aan het hoofd.

Ook het voorstel om een nieuwe preambule in de grondwet op te nemen, haalde het niet. De nogal lyrische tekst roemde onder meer God, de rol van de Aboriginals, gesneuvelde Australische soldaten en de natiebouwende bijdragen van immigranten. De tekst van de preambule werd vooral gezien als een verzoenend gebaar naar het kwart miljoen inheemse bewoners, die nog steeds in vaak schrijnende achterstandsituaties leven. Veel Aboriginal-leiders hekelden de tekst echter als weinigzeggend. Ruim 60 procent van de keizers zag er ook geen heil in.

De uitslag van het referendum is geen verrassing. Hoewel het republikeinse voorstel aanvankelijk grote steun leek te krijgen, lieten opiniepeilingen de afgelopen weken al een voorsprong voor de monarchisten zien. Dat beeld weerspiegelt het conservatieve karakter van de Australische kiezer, maar wordt ook veroorzaakt door verdeeldheid in het republikeinse kamp. De Australiërs konden zaterdag kiezen voor een republiek, waarvan de president niet rechtstreeks wordt gekozen door het volk, maar door (een tweederde meerderheid van) het parlement. Voor veel `republikeinen' was dat een reden om het voorstel af te stemmen.

Terwijl de leiding van de oppositionele Labor onvoorwaardelijk achter de republikeinse zaak stond, hield zaterdag vooral de achterban van deze partij – van oudsher de vertegenwoordiger van de `Aussie battler', de klassieke Australische zwoeger – koningin Elizabeth II in Australië op de troon. ,,Ik ben een battler en daar ben ik trots op'', zei een oude toen hij zaterdag in sjofele kleren en steunend op een paar krukken het stembureau in Glebe, vlakbij het centrum van Sydney, verliet. Wijzend op een insigne van het Australische oudstrijderslegioen zei hij: ,,Ik heb in de oorlog voor koning en land gevochten. We moeten eerbied voor ons verleden hebben. Dus weet je gelijk hoe ik heb gestemd.''

Gewone Australiërs zoals hij werden in hun voorkeur voor handhaving van de status quo gesteund door de conservatieve premier John Howard. Maar in zijn eigen kiesdistrict in een dure wijk van Sydney, stemde een meerderheid, 55 procent, voor invoering van de republiek – daarmee het door critici geschetste beeld bevestigend dat de republikeinse zaak een elitaire aangelegenheid is. De knalrode Laborkiesdistricten, waaronder dat van oppositieleider Kim Beazley, spraken in grote meerderheid voorkeur voor handhaving van monarchie, met een Australisch staatshoofd dat normaal gesproken een halve wereld verder op, in Buckingham Palace, woont.

De uitslag was ook per deelstaat verschillend. Alleen in Victoria (met Melbourne) was er een zeer kleine meerderheid voor de republiek (50,1 procent). In de hoofdstad Canberra stemde bijna 64 procent voor de republiek. In Queensland (63 procent) en Tasmanië (60 procent) waren de meeste monarchisten. Buiten de grote steden was er weinig steun voor de republiek.

    • Hans van Kregten