Uitstoot CO2 bederft slakkenhandel

De zeespiegel stijgt en cyclonen groeien in kracht. Milieuvervuiling door geïndustrialiseerde landen bedreigt een eilandenrijk in de Grote Oceaan.

De vrouwen van Mangaia, een van de vijftien eilanden van de Cook Islands, verzamelen sinds jaar en dag slakken. De beestjes worden beschouwd als een lekkernij en leveren redelijk wat geld op als ze worden verkocht op het hoofdeiland Rarotonga. Maar de laatste jaren zit de klad in de slakkenhandel. Al een paar jaar is het uitzonderlijk droog op Mangaia en de slakken gedijen alleen in een vochtige omgeving.

Volgens Tania Temata van het ministerie van Milieu van de Cook Islands is de droogte moeilijk te verklaren. Ze sluit niet uit dat die droogte te maken heeft met de geleidelijke opwarming van de aarde als gevolg van de voortdurende uitstoot van broeikasgassen met name door de geïndustrialiseerde landen. Temata is een van de leden van de delegatie van de Cook Islands, een 20.000 inwoners tellend eilandenrijkje ten noordoosten van Nieuw Zeeland, op de klimaatconferentie in Bonn.

Voor de Cook Islands en al die andere kleine eilandjes in de oceanen is het letterlijk van levensbelang om snel te komen tot een vermindering van de CO2. De eilanden worden bedreigd door een stijging van de zeespiegel en door steeds heftigere cyclonen. In de ergste doemscenario's stijgt de zeespiegel bij onveranderd gedrag de komende eeuw met bijna een meter. Ook volgens minder dramatische voorspellingen zal de stijging nog altijd ongeveer een halve meter bedragen. In combinatie met de verwachte grilligheid van het weer, met steeds krachtigere depressies en daardoor toenemende windsnelheden, zal de kustlijn van de eilanden geleidelijk verschuiven en zullen de mensen die daar wonen hun heil op hoger gelegen plekken moeten zoeken.

,,Nog steeds ondervinden we de schadelijke gevolgen van een cycloon uit 1997'', vertelt Myra Moeka'a, een ander delegatielid. ,,Cyclonen zijn heel gewoon in onze regio, maar deze kwam onverwachts en volgde een route die ons totaal verraste. Hij raasde met een ongekende snelheid over Rakahanga en Manihiki, twee van de noordelijkste eilanden, en richtte daar ravage aan. De meeste bewoners moesten worden geëvacueerd.'' Ze werden tijdelijk opgevangen op het hoofdeiland Rarotonga en Moeka'a beschouwt hen als de eerste milieuvluchtelingen van de Cook Islands.

Inmiddels zijn de meeste bewoners weer teruggekeerd, maar de situatie is nog steeds niet normaal. ,,We zijn nog bezig met het herstel van de infrastructuur'', zegt Moeka'a. ,,Maar het grootste probleem is nu het gebrek aan schoon drinkwater. Beide eilanden hebben sinds de cycloon te maken met uitzonderlijke droogte. Dagelijks vertrekken er schepen met water uit Rarotonga naar het gebied. Sommige gezinnen hebben gezamenlijk een vliegtuigje gehuurd dat hun dagelijks water brengt. Dat vraagt grote financiële offers van die mensen.''

Moeka'a en Temata zeggen dat ze op de klimaatconferentie, die gisteren zonder concrete resultaten is afgesloten, worden meegesleept door de punten en komma's van de verdragen. Maar thuis ondervinden ze dagelijks de problemen van de klimaatveranderingen. Uit metingen blijkt dat de zeespiegel in het zuidelijk deel van de Grote Oceaan de laatste jaren gemiddeld met 25 millimeter is gestegen. Omdat er een vertraging zit in de CO2-opname door de oceanen, zullen de gevolgen van de uitstoot in 1995 pas in 2025 hun piek hebben bereikt. Dus ook als de afspraken die in 1997 in Kyoto zijn gemaakt voor de vermindering van CO2-uitstoot, worden nagekomen – en tot nu toe is er alleen nog maar sprake van een toename in plaats van de afgesproken afname – zullen de eilanden voorlopig niet uit de problemen zijn.

Gevaarlijker dan de zeespiegelstijging is volgens wetenschappers voor de Cook Islands de toenemende kracht van tropische cyclonen. De laatste jaren nemen de windsnelheden daarvan met tien tot twintig procent toe. Vloedgolven dreigen vooral de atollen te overspoelen die vaak maar een paar meter boven de zeespiegel liggen.

,,Langzamerhand realiseren we ons dat we maatregelen moeten nemen'', zegt Moeka'a. ,,De regering heeft de bevolking bijvoorbeeld geadviseerd om grote watertanks bij het huis te installeren voor droge periodes. Sommige mensen aan de kust bouwen wallen om hun huis om zich te beschermen tegen vloedgolven.''

Het lijkt voorlopig niet meer dan lapmiddelen. Ze vormen geen oplossing voor de werkelijke problemen van de Cook Islands. Volgens Australische wetenschappers zal de bevolking rekening moeten houden met grote veranderingen in de weersgesteldheid. De kustlijn zal veranderen door toenemende erosie. De verzilting van de landbouwgronden, als gevolg van het stijgende zeewater, gaat ten koste van de productiviteit en het zoute water tast ook de infrastructuur en de pijlers van bruggen sneller aan dan verwacht.

De zogeheten South Pacific Convergence Zone (SPCZ), een reeks van stormen die een vast patroon volgt, is na 1977 ineens snel van plaats veranderd. Als gevolg daarvan zijn de eilanden ten noorden van de SPCZ een stuk droger geworden terwijl op de eilanden ten zuiden 30 procent meer regen valt dan vroeger. Ook is de temperatuur daar gestegen.

,,De combinatie van vocht en warmte heeft geleid tot een grote toename van het aantal muggen. Voor de eigen bevolking betekent dat een toenemend gevaar voor malaria'', aldus Temata. ,,Maar het heeft ook economische gevolgen. De muggenplaag van 1997 zorgde, samen met de verwoestende cycloon, voor een afname van het toerisme. Voor de Cook Islands is het toerisme een van de belangrijkste inkomstenbronnen.''

Volgens Moeka'a kunnen de kleine eilandjes geen vuist maken tegen grote vervuilers als de VS (waar vijf procent van de wereldbevolking verantwoordelijk is voor een kwart van de CO2-uitstoot), Europa en Japan. ,,We zijn het met Europa eens dat alle landen ook thuis forse maatregelen moeten nemen. We vinden net als de VS dat ook de ontwikkelingslanden een bijdrage moeten leveren. Zij steggelen over percentages en technologieën, wij laten heel concreet zien wat de consequenties zijn als we niet heel snel iets doen. Wij geven het klimaatprobleem een menselijk gezicht.''

    • Paul Luttikhuis