Het wordt nu menens met beurstoezicht

De financiële wereld zal weten dat beurstoezichthouder STE een nieuw bestuur heeft onder leiding van oud super procureur-generaal Docters van Leeuwen. Koud twee maanden geleden geïnstalleerd, kiest de STE nu al voor de confrontatie: ze daagt het Openbaar Ministerie voor de rechter omdat deze een voorkenniszaak niet wil vervolgen. Gesprek met het nieuwe bestuur van een toezichthouder met steeds meer armslag.

In de ontvangsthal van het gebouw van de STE speelt zich die ochtend een kenmerkende scène af uit de film over de huidige overspannen arbeidsmarkt. Zo'n twintig jongeren, de meesten strak in pak of mantelpakje, betreden één voor één de hal. Er wacht ze een persoonlijke ontvangst door STE-personeel (,,zal ik uw jas even weghangen?''), er is koffie en thee uit echte kopjes, luxe koekjes, een keur aan kranten op een grote houten tafel. De jongeren doen aan small talk van net afgestudeerden die de baan voor het uitkiezen hebben. Slechts eenmaal stokt het gesprek: als de deur openzwaait en de imposante gestalte van Arthur Docters van Leeuwen, voorafgegaan door zijn chauffeur met werktas op wieltjes, het pand betreedt. ,,Da's waar ook, hij is hier de baas'', sist een van de bezoekers naar zijn buurman, terwijl de STE-voorzitter naar zijn werkkamer loopt.

,,Het aantrekken van goed personeel is onze achilleshiel'', erkent bestuurslid A. Touw, daarmee de keerzijde schetsend van de recente spectaculaire groei van de STE. Want de toezichthouder mag dan steeds meer taken toebedeeld krijgen; er moeten wel mensen te vinden zijn die die taken ook op niveau kunnen uitoefenen. Hoe biedt de STE weerstand tegen bijvoorbeeld advocatenkantoren die meer salaris en doorgroei kunnen bieden? Bestuurslid J. Kaptein: ,,Als het alleen maar om het geld gaat, moet je hier niet willen werken. Daar staat tegenover dat er maar weinig werkplekken in de financiële wereld zijn waar je te maken krijgt met zo'n afwisselend beeld aan producten, techniek en open relaties.'' Hij wijst op het intensieve opleidingsprogramma dat de STE nieuwkomers biedt, op stages in de markt en op de internationale component. Kortom, zoals Docters van Leeuwen de STE karakteriseert: ,,Een prachtige uitkijkpost''. Een goede slogan, maar de realiteit is hard. Het kostte niet voor niets lange tijd voordat er ervaren personen met kennis van de financiële markten naast Docters van Leeuwen waren gevonden. En onlangs werden drie jonge STE'ers weggekocht. Zou de publieke zaak wel sexy genoeg zijn voor hoogopgeleide arbeidskrachten die de banen voor het kiezen hebben? En, fundamenteler: kan de STE kwalitatief toezicht eigenlijk wel waarborgen? Docters van Leeuwen: ,,Hoho, ik wil graag even het beeld nuanceren alsof er helemaal geen goede mensen op de STE afkomen. Dat is dus niet waar. We hebben al onze personele doelstellingen gehaald.''

Waarna de markt de jonge mensen wegkoopt.

Docters van Leeuwen: ,,Je kan dat ook positief zien. Het leidt er óók toe dat er mensen in de markt terecht komen die ons kennen, die weten waar het bij ons om gaat en waar contacten mee mogelijk zijn.''

Touw: ,,Het ontwikkelen van kwaliteit kost altijd tijd. Natuurlijk is het vervelend als wij mensen opleiden en ze vervolgens vertrekken. Maar de aantrekkingskracht moet juist zitten in het werken voor een gezagvolle toezichthouder die controleerbare gedragsnormen stelt en op een transparante manier de marktwerking van het effectenverkeer bekijkt.''

Docters van Leeuwen: ,,Waarbij we graag af willen van het spookbeeld: wij tegen de rest van de wereld. Dat is achterhaald. De markt wil ons juist in zijn midden hebben en wij willen graag intensief contact houden met de markt.''

Kaptein: ,,Financiële partijen willen graag weten wat de spelregels zijn. Wij hebben die boodschap als bestuur keer op keer gekregen toen we een rondgang door de markt maakten: geef duidelijkheid en speel als toezichthouder een kwalitatief hoogwaardige rol.''

Docters van Leeuwen: ,,De Nederlandse financiële industrie is zeer internationaal gericht en dus heeft men er behoefte aan dat de toezichthouder geloofwaardig is in het buitenland. De markt wrijft ons dat echt in, hoor: doe het zó dat we internationaal voor de dag kunnen komen.''

Het nieuwe STE-bestuur werd 15 september geïnstalleerd. De afgelopen tijd is vooral besteed aan kennis maken, stages lopen (Docters van Leeuwen: ,,Binnenkort krijg ik weer privéles in opties, dat wíl ik doorgronden'') en het markeren van elkaars aandachtsgebieden. Maar in de nabije toekomst wordt het werk menens. Want hoewel het bestuur de loftrompet steekt over de samenwerking tussen de twee andere toezichthouders in de financiële sector (De Nederlandsche Bank en de Verzekeringskamer), aanverwante instellingen (zoals het Openbaar Ministerie) en de markt (zoals het bestuur van AEX, Amsterdam Exchanges), liggen competentiegevaren op de loer. De STE, overigens gesteund door politiek Den Haag, staat niet afwijzend tegenover een verdere uitbreiding van haar takenpakket. Daarbij worden aspecten genoemd die nu nog bij de primaire markt (lees: de AEX) rusten: controle op noteringskwesties, prospectustoezicht, certificering, de toelating van beursleden. Maar ook daarbuiten liggen er mogelijkheden, zoals de fusiecode (nu nog uitgevoerd door de Sociaal Economische Raad) en meer grip op de steeds meer in aandelen beleggende pensioenfondsen (terrein van de Verzekeringskamer). Docters van Leeuwen: ,,Over al dit soort zaken is overleg en daar wil ik niet op vooruitlopen. Wat ik wel wil zeggen is dit: Nederland heeft er behoefte aan dat de toezichthouder in het buitenland geloofwaardig is. Als je dat wilt, dan moet je ook kijken wat in het buitenland de teneur is. En dan zie je, hoewel er natuurlijk verschillen in vormgeving zijn, dat er in alle landen die wat voorstellen een duidelijk publiek toezicht op de primaire markten is. Daar wil ik het even bij laten.''

Maar u bedoelt: als je kiest voor publiek toezicht, dan is het onvermijdelijk dat de markt meer taken uit handen geeft?

Docters van Leeuwen, afgemeten: ,,Laat eerst de discussie nou maar gevoerd worden.''

Kaptein: ,,Het is natuurlijk wel heel fundamenteel dat de beurs zèlf een commerciële onderneming is geworden.''

Docters van Leeuwen: ,,Dat heeft per definitie consequenties. Natuurlijk moet de beurs eigen regels houden en die zelf controleren. Maar je ontkomt er niet aan om, gezien die wens van dat hoogwaardige toezicht, publieke bevoegdheden over de volle breedte te formuleren. Als we internationaal over de hele linie over adequaat toezicht willen beschikken, dan is de andere kant van het verhaal dat de markt verantwoordelijkheden uit handen geeft. Maar hoe dat precies wordt ingericht, daar gaat het overleg over.''

Kaptein: ,,Het is natuurlijk wel zo dat de keten van het effectenverkeer zich door het toenemend aantal beleggingen in aandelen, zoals in de pensioenwereld, heeft uitgebreid. Verder zie je branchevervaging aan de productenkant, polissen die ook een aandelencomponent hebben bijvoorbeeld. Het zou goed zijn als daar dezelfde regels zouden gaan gelden en adequaat gehandhaafd.''

Touw: ,,Maar ons doel is helemaal niet om toezicht te houden op verzekeraars of banken. Wij willen uitsluitend transparant en helder toezicht op het effectenverkeer. Maar je kunt de ogen niet sluiten voor de ongekend snelle grensoverschrijdende ontwikkelingen die gaande zijn.''

Docters van Leeuwen: ,,Ik vergelijk het altijd maar met een huis waarin de elektriciteit wordt gecontroleerd. Wij kijken niet naar dat huis, maar naar de schakelkasten, de veiligheid en de stekkerdozen. Maar toezicht houden op kredieten, opsporen of rechercheren: dat kunnen we niet en dat willen we niet. Wel zullen we graag onze expertise beschikbaar stellen in het FEC (Financieel Expertise Centrum), waar we met andere partijen samenwerken.''

Een van die partijen is de vroegere werkgever van Docters van Leeuwen: het Openbaar Ministerie (OM), dat voor eventuele strafrechterlijke vervolging zal moeten zorgen van zaken die de STE aanbrengt. De schijnwerper staat daarbij vooral op de handel met voorwetenschap. Een gevoelig punt omdat het OM nog maar weinig succesvol is geweest in het behalen van veroordelingen in voorkennisaffaires. Juist hier speelt momenteel een pregnante zaak rondom Philips-bestuurder Van der Poel. Deze verzilverde zijn opties (winst: een half miljoen gulden) op de dag dat medebestuurslid en beoogd Philips-kroonprins Roel Pieper zijn vertrek bij het elektronicaconcern bekend zou maken, een feit waarvan Van der Poel op de hoogte was. De STE deed in mei van dit jaar aangifte. Er werd echter niet tot vervolging overgegaan omdat het vertrek van Pieper volgens een door het OM ingeschakelde deskundige uiteindelijk geen invloed op de koers had. De STE overwoog vervolgens een artikel 12 strafvorderingsklacht bij het Gerechtshof in te dienen om de beslissing van het OM aan te vechten. Het STE-bestuur heeft deze week instemming van haar raad van toezicht voor deze stap gekregen en zal de klacht dus effectueren, waardoor er een openlijke confrontatie met justitie zal plaatsvinden. Volgens Docters van Leeuwen is de affaire ,,van principieel belang'' voor de STE. ,,Zoiets kan zich nou eenmaal voordoen. Het OM weegt die zaak anders dan wij. Ik heb er uitgebreid met ze over gesproken en we agree to disagree, zal ik maar zeggen.''

Maar is het strategisch gezien wel wijs om in een stadium waarin STE en OM juist met elkaar op zoek zijn naar samenwerking deze zaak voor de bühne zo op scherp te zetten?

Docters van Leeuwen: ,,Het OM heeft haar verantwoordelijkheid en wij ook. Het zal niet vaak voorkomen dat we het onderling oneens zijn, maar het hoort te kunnen. Je kan over deze affaire, gelet op de heersende onzekerheid in de jurisprudentie, twisten, maar wij beoordelen het toch ècht als een geval van voorkennis. Het gaat hier om een bijzonderheid omtrent een onderneming die publiek bekend had moeten zijn voordat er gehandeld werd.''

Vonden de andere twee bestuursleden, afkomstig uit de financiële wereld, dit ook meteen?

Kaptein: ,,Ook ik vond dat dit niet kon, en velen met mij.''

Touw: ,,Het vertrek van potentiële opvolgers van topondernemingen krijgt in de pers grote headlines, dus dat geeft aan dat dit heel gevoelig- en dus koersgevoelig nieuws was.''

Wilt u hiermee als STE een trend zetten, uw tanden laten zien?

Docters van Leeuwen: ,,We zijn hier heel zorgvuldig mee omgegaan. Het belang van betrokkene is tenslotte ook in het geding. Juist omdat je altijd moet oppassen dat je niet door je eigen gelijk wordt overtuigd, hebben we dan ook nog eens extern advies gevraagd en ons oor in de markt te luisteren gelegd. Dat heeft ons tot de overtuiging gebracht dat we alles afwegend het zó ernstig vinden dat we deze zaak kunnen- en ook behoren aan te vechten.''

Kaptein: ,,En het is vooral belangrijk voor de toekomst: dat handelaren helderheid krijgen over wat wel en wat niet mag.''

De STE krijgt binnenkort zelf ook een sanctiemiddel als men boetes en dwangsommen mag opleggen. Het is een van de maatregelen die de STE meer power in de markt moet geven, maar vanuit die markt klinken ook relativerende en kritische geluiden. Zo zullen grote partijen lachen om de relatief lage boetebedragen. Daarnaast bestaat er de vrees dat de nieuwe regeling een verschuiving zal geven van het strafrecht naar het bestuursrecht. Immers: het is mogelijk bij de bestuursrechter tegen een `STE-boete' in beroep te gaan. Toch denkt Kaptein dat het nieuwe instrument effectief zal worden: ,,In een wereld die zich razendsnel beweegt, is het vooral belangrijk dat het tijdsverloop tussen iets wat mis gaat en de boete die erop volgt, kort is. Lik op stuk brengt helderheid met zich mee. Bovendien denk ik dat het een hele preventieve werking zal hebben.''

Is het geen gevaar dat de STE straks het stellen van regels, het controleren en het uitdelen van boetes in één hand heeft?

Docters van Leeuwen: ,,Daar hebben we, middels een functiescheiding in het apparaat, maatregelen voor getroffen. Een STE-ambtenaar die iets tegen komt, legt het voor aan het bestuur. Als wij beslissen dat er eventueel een boete moet worden gegeven, gaat het onderzoek bij een andere afdeling verder.''

Kaptein: ,,Chinese walls binnen de STE worden dat.''

Dat hebben we vaker gehoord in de financiële wereld...

Docters van Leeuwen: ,,Natuurlijk, de goed ingevoerde en slimme advocaten die er in deze wereld rondlopen zullen er scherp naar kijken. Daarom regelen we het ook zo strikt, onder het motto: het zal alleen maar goed gaan als wij het goed doen.''

Wat beschouwt u als belangrijke toekomstige ontwikkelingen?

Docters van Leeuwen: ,,Naast het verder ontwikkelen van toezichtstaken vooral de internationale ontwikkeling om talloze regels te harmoniseren. Geheimhoudingsbepalingen, grondslagen waarop je informatie kunt uitwisselen, juridische betekenis van maatregelen: we zijn bezig een grote achterstand in te halen. Ik was eerlijk gezegd verbijsterd dat er pas sinds twee jaar enig serieus overleg tussen toezichthouders op effectenmarkten plaatsvindt.''

Touw: ,,Iets anders, om maar aan te geven wat er allemaal in die markt gebeurt: we zien bijvoorbeeld een fenomeen opkomen rondom de cliëntenremisiers, mensen die beleggingsklanten naar instellingen brengen. Daar waren er in december 1997 drieduizend van, in 2000 zullen het er 7200 zijn. Dat zijn personen die geen formele vergunning nodig hebben, daar moeten we echt eens naar kijken, want daar zit een gevaar voor de consument. In de relatie klant/eerste adviseur kan erg veel misgaan.''

Kaptein: ,,Nog een voorbeeld: straks krijgen we dat acht Europese beurzen toegaan naar één systematiek van handelen in grote fondsen. Wat gaat dat betekenen voor de rest van de markt?'' En Touw: ,,We hebben ook zorgen. Na al die rendementen met dubbele cijfers, moet je er niet aan denken wat er aan koud-waterproblemen komen als die koersen fors gaan dalen. Daarom vind ik ook dat we de productvoorlichting in de gaten moeten houden, dat mag best aangescherpt.'' Docters van Leeuwen: ,,Het is echt ongelooflijk, hoor. Internet, nieuwe producten, samenwerking tussen de beurzen. Iemand vroeg mij laatst: Hoe snel gaan die ontwikkelingen in die financiële wereld eigenlijk? Toen heb ik geantwoord: twee keer zo snel.''

U gaat toch niet vertellen dat u bij de STE uw pensioen gaat halen?

Docters van Leeuwen: ,,Toen ik hier kwam had ik aandelen en dat was het. Ik dacht terecht te komen in een wereld van nette heren in statige panden. Daar was ik binnen een week vanaf. Dit is een zeer dynamische omgeving waarbij we als bestuur hebben afgesproken: samen uit, samen thuis. We gaan hier niet weg voordat de boel goed in de steigers staat. En ach, tegenwoordig begint je pensioen toch pas op je vijfenzeventigste?''

    • Joost Oranje