Economie groeit, bezorgdheid ook

Is het de sombere volksaard of moeten we ons echt zorgen maken over de bestedingsdrift van dit moment? Over financiële vulkanen en lemmingen. ,,Wij zijn blijkbaar een somber volk.''

Het gaat goed met Nederland. Misschien wel veel te goed. Bankpresident Wellink zei donderdag dat Nederlanders als lemmingen de woningmarkt oplopen. En iedereen weet hoe het met lemmingen afloopt. Volgens premier Kok leven we op de rand van een financiële vulkaan. En iedereen weet hoe het met vulkanen uiteindelijk afloopt.

Maar de toekomst is al een beetje begonnen. De gemeentelijke kredietbanken, die als eerste de slachtoffers van overconsumptie voor zich krijgen, maakten deze week bekend dit jaar 20 procent meer schuldsaneringen te moeten doorvoeren. Mensen raken ,,bedwelmd'' door de gunstige economie, aldus voorzitter J. Siebols van de Nederlandse Vereniging van Kredietbanken tijdens een congres. Dit jaar komen zo'n 38.000 mensen bij deze gemeentelijke banken langs die zich aan de rand van de financiële afgrond bevinden.

Deze week werd ook bekend dat er in het derde kwartaal voor meer dan 50 miljard gulden aan woninghypotheken is bijgekomen, waardoor de uitstaande hypotheekschulden op een totaal van 544 miljard gulden uitkomen. Nog nooit zijn er in drie maanden zoveel nieuwe woninghypotheken (183.000) afgesloten.

Dreigt de ballon te knappen en zijn de waarschuwingen van Kok en Wellink dus terecht? ,,Er is geen reden voor paniek'', zegt adjunct-directeur L. van der Geest van onderzoeksbureau Nyfer. ,,Je kan je alleen zorgen maken over de steeds grotere groep van jongeren die nooit mindere tijden hebben meegemaakt. Die anticiperen op een toekomst zonder risico's.''

Ook S. Keuning, hoofd nationale rekeningen bij het Centraal Bureau voor de Statistiek, lijkt niet pessimistisch. ,,De balans ziet er voor alle huishoudens tezamen gezonder uit dan een paar jaar geleden, maar dat wil niet zeggen dat er geen risicogroepen zijn. Bijvoorbeeld de jongeren, want het netto-bezit zit voor een groot deel bij ouderen.''

Die gezondere balans is vooral een gevolg van de hogere huizenprijzen en de sterk gestegen koersen op de aandelenmarkten. Dat zijn toch precies de sectoren waar de meeste lucht in de prijzen zit? ,,Dat hoge niveau is inderdaad niet zonder risico's, maar het financieel vermogen van huishoudens is in drie jaar met 38 procent gestegen. De waarde van het eigen-woningbezit zelfs met 45 procent. In die zin kunnen veel mensen ook wel wat hebben'', aldus Keuning. Dat geldt overigens ook voor de economie. De Nederlandsche Bank, die een onderzoek naar de `vrijgevigheid' van banken heeft ingesteld, berekende onlangs dat de huizenprijzen met meer dan 40 procent moeten dalen voordat de economie krimpt. ,,De crisis op de huizenmarkten eind jaren tachtig heeft wel tot problemen geleid, maar niet tot een economische crisis'', stelt Keuning.

De gevolgen van een krach op de beurs vreest hij nog minder. ,,Aandelen zijn toch vooral in handen van rijkere mensen. Wanneer de waarde van hun aandelen terugloopt zal dat niet zoveel gevolgen hebben voor hun consumptiepatroon.'' Positief punt is volgens Keuning ook dat Nederlanders, al het `consumentisme' ten spijt, nog steeds sparen. ,,De vrije besparingen (zonder bijvoorbeeld pensioenen en levensverzekeringen) zijn hier positief, maar in de Verenigde Staten negatief. En wij beschikken in vergelijking met Amerika ook over goede pensioenreserves. Dat wij ons in Nederland zoveel zorgen maken is deels een mentaliteitskwestie. Wij zijn blijkbaar wat somberder.''

    • Erik van der Walle