CHRONISCH GEBREK AAN SLAAP LEIDT TOT PROCES VAN VEROUDERING

Bij mensen die chronisch te weinig slapen treden veranderingen in de stofwisseling op die ook bekend zijn van normale verouderingsprocessen. Slaapgebrek heeft vooral gevolgen voor de koolhydraatstofwisseling en de activiteit van een aantal hormonen, zo blijkt uit een onderzoek aan de University of Chicago (The Lancet, 23 oktober). De onderzoekers vrezen dat veelvuldig chronisch slaaptekort op termijn tot ernstige gezondheidsproblemen zal leiden. De generatie `druk, druk, druk' is gewaarschuwd.

De onderzoeksters wilden weten wat er waar is van de theorie dat de eerste vier uur slaap in een nacht essentieel zijn om geestelijk en lichamelijk tot rust te komen. De slaap in de uren daarna voegt weinig meer toe aan wat er daarvóór is opgebouwd. Op basis van deze theorie wordt onder andere aangenomen dat mensen die vaak maar vijf uur per etmaal slapen, zoals veel werkers in ploegendienst, daar weinig gezondheidsproblemen van overhouden. Onderzoek dat naar de theorie is gedaan, leverde tot nog toe tegenstrijdige resultaten op. De theorie kent veel aanhangers, maar er zijn ook onderzoekers die haar zeer schadelijk vinden. Sommigen denken zelfs dat door chronisch slaapgebrek een `slaapschuld' ontstaat, die niet zo makkelijk in te lossen is.

In een poging wat meer klaarheid te scheppen onderwierpen de onderzoeksters elf jonge mannen (de oudste was 27) in zestien opeenvolgende nachten aan een strak slaapregime. Na drie nachten waarin de proefpersonen acht uur in bed moesten blijven, volgden zes nachten van maximaal vier uur om een slaapschuld op te bouwen. In de afsluitende week moesten de deelnemers herstellen door van negen tot negen in bed te blijven. De tucht van het onderzoek vereiste ook dat de deelnemers op vaste tijden aten en voortdurend allerlei testen ondergingen

Eén daarvan was de glucosetolerantietest. Daarin meet men hoe snel een bepaalde hoeveelheid glucose uit het bloed verdwijnt. Tijdens de periode van de half doorwaakte nachten was de glucoseopname zo'n 40 procent lager. Dit kwam deels door een afname van de hoeveelheid die `vanzelf', zonder tussenkomst van insuline, wordt opgenomen. Daarnaast was er ook sprake van een verminderde afgifte van insuline. Al deze verschijnselen zouden bij ouderen symptomen zijn van een zich ontwikkelende diabetes. In de herstelweek verdwenen de gevonden afwijkingen weer.

Ook bij andere fysiologische parameters werden omkeerbare afwijkingen gevonden die lijken op wat tijdens verouderingsprocessen gebeurt. Een centrale rol kennen de onderzoekers hierbij toe aan de hersenen. De glucose-opname zonder tussenkomst van insuline vindt voornamelijk hier plaats. Bij chronisch slaapgebrek krijgen de hersenen minder van deze brandstof, wat de toenemende slaperigheid overdag bij de deelnemers verklaart. Daarnaast neemt de activiteit in het sympatische deel van het autonome zenuwstelsel toe. Dit verklaart de verminderde afgifte van insuline, evenals vrijwel alle andere verschijnselen die bij slaapgebrek optraden.

Hoewel de deelnemers goed herstelden van deze fysiologische ouderdom, vrezen de onderzoeksters dat chronisch slaaptekort op de lange duur tot ernstige klachten leidt.

    • Huup Dassen