Alles is echt, behalve de moorden

De Amerikaanse schrijver/zanger Kinky Friedman schreef twaalf detectives, en treedt dit weekend in Amsterdam op met zijn liedjes. ,,Ik schreef mijn beste songs in volledige isolatie. Net zoals Hitler en Gandhi, die schreven hun beste werk in de gevangenis.''

De hotellobby in Den Haag puilt uit van de artisten en muzikanten, maar het is niet moeilijk om daartussen Kinky Friedman te ontwaren: zijn zwarte Stetson, cowboylaarzen, snor en sigaar zijn inmiddels een gedeponeerd handelsmerk. De Texaans-joodse cowboy, detective-schrijver, countryzanger en sigarenroker doet Nederland aan voor zijn muzikale `Wild Man From Borneo'-tournee. Daarnaast publiceerde hij onlangs zijn twaalfde detectiveroman, Spanking Watson. Boek of optreden, het is hem om het even: ,,Er is weinig verschil tussen een boekentournee en een muziektournee als ik het doe. Òf ik speel mijn muziek en promoot de boeken, òf ik lees voor uit de boeken en promoot mijn muziek.'' Waar het immers om gaat is de figuur Kinky Friedman zelf. De muzikant, de schrijver of het romanpersonage zijn slechts variaties op de one-manshow die The Kinkster ook in het dagelijks leven is.

Het beruchte dunne lijntje tussen werkelijkheid en fictie heeft Friedman (1944) al ergens in de jaren zeventig opgesnoven: `My life of course is a work of fiction. Its fucking ridiculous, aldus The Kinkster. ,,De boeken zijn voornamelijk non-fictie. De mensen zijn echt, de namen zijn echt, eigenlijk zijn alleen de moorden verzonnen.'' Friedman werd bekend met detectiveromans als Greenwich Killing Time, Elvis, Jesus & Coca-Cola en The Love Song of J. Edgar Hoover. Daarin is de plot volkomen ondergeschikt aan de oneliners, bespiegelingen en humor van zijn hoofdpersoon, de Texaans-joodse cowboy, sigarenroker en privédetective Kinky Friedman, die opereert vanuit een wat verlopen flat in Greenwich Village in New York. Kinkys grappen variëren van platvloerse grollen tot erudiete verwijzingen naar T.S. Eliot of Emily Dickinson, maar zijn altijd zorgvuldig politiek incorrect.

Voor de moordintriges, vertelt Friedman, laat hij zich adviseren door zijn vriend Steve Rambam, die ook regelmatig in de boeken opduikt, en in het echt een detectiveburo leidt. Een ander Friedman-personage, de omvangrijke, alcoholische Iers-Indiaanse Mike McGovern, blijkt ook meer dan echt te zijn en publiceerde onlangs een kookboek, Eat, Drink, and Be Kinky, geheel in stijl gelardeerd met citaten uit Kinky's boeken. Vrienden leverden melige anecdotes en recepten: ,,Mijn favoriet is Joe Hellers `Back-Biting Shrimp', zegt Friedman, met als goede tweede Frank McCourts recept voor Ierse toast (ingrediënten: een fles whiskey en een roggebrood).''

Het grote verschil tussen Kinky Friedman als personage en als schrijver is dat de laatste al weer sinds 1985 in Medina, Texas woont, in een groene trailer dichtbij de ranch van zijn familie. Hij ontvluchtte de verlokkingen van de grote stad, te veel `Peruvian Marching Powder' en te veel overleden vrienden, maar laat nog steeds al zijn boeken in New York spelen. ,,Ik kan alleen maar schrijven over plaatsen waar ik niet ben,'' vertelt hij. ,,Zo begon ik ook pas over Amerika te schrijven toen ik eind jaren zestig als vrijwilliger voor het Vredeskorps in Borneo gestationeerd was. Ik leefde er twee jaar lang totaal geïsoleerd van de buitenwereld, en heb toen een paar van mijn beste country-songs geschreven. Net zoals Hitler en Gandhi, die beiden hun beste werk in de gevangenis schreven.''

Weer terug in Amerika trok hij het land door met zijn countryband `The Texas Jewboys', bekend van nummers als `They Ain't Makin' Jews Like Jesus Anymore en `Get Your Biscuits in the Oven and Your Buns in the Bed'. Friedman haalde er zich de woede mee op de hals van feministes, de joodse gemeenschap en de Jezus-lobby, onder vele anderen. In 1974 kreeg hij zelfs de Male Chauvinist Pig of the Year Award van de National Organisation for Woman. Daarnaast werd hij in die tijd ook regelmatig op de schouders geklopt na zijn shows door `rednecks' die de ironie in Kinkys teksten niet begrepen en dachten dat hij `één van hen was'. De cultstatus, kortom, is hij nooit ontgroeid: ,,Ik ben gewoon mislukt als country-zanger'', zegt Friedman. ,,Ik heb mijn kinderdromen niet waargemaakt. Maar als je ervan droomt een country star te worden als kind, eindig je nu eenmaal als een bestsellende romanschrijver. Je moet ergens in mislukken voordat je in iets anders kunt slagen. Ik denk dat ik zo makkelijk mijn boeken produceer (gemiddeld één per jaar) omdat ik nog zoveel teksten over heb van nooit geschreven nummers.''

Nieuwe nummers heeft hij al 25 jaar niet meer geschreven. Friedman: ,,Dit is een soort B.B. King-tournee. Ik sta al 25 jaar op de automatische piloot.'' Dat blijkt ook uit het gesprek: zijn grappen zijn dezelfde als uit de boeken, en later zal hij ze ook weer herhalen op het podium. Maar hij weet ze goed te brengen, dat wel. Oude stokpaardjes als Jezus, Hank Williams en Garth Brooks (`de Anti-Hank') worden enthousiast van stal gehaald. En wat vindt The Kinkster van Neerlands trots, Ilse Delange? Never heard of her!

Tegenwoordig roepen Kinkys optredens niet meer zulke verhitte reacties op als in de jaren zeventig. In de politiek-incorrecte jaren negentig heeft een breed publiek de schrijver juist vol enthousiasme in de armen gesloten: ,,Mijn concerten zijn de laatste jaren steeds uitverkocht, door het succes van mijn boeken.'' Friedmans muziek staat ook opnieuw in de belangstelling door de verzamel-cd Pearls in the Snow, waarop artiesten als Willie Nelson en Tom Waits zijn nummers vertolken. Toch zijn er zo nu en dan nog wel tegengeluiden te horen. Tijdens een recent optreden in de Verenigde Staten werd Friedman uitgejoeld door een christelijk clubje dat zich onder het publiek bevond. The Kinkster trekt tevreden aan zijn sigaar: ,,Then you know you haven't lost your touch yet.''

Kinky Friedman treedt op 7 november op in de Melkweg, Amsterdam.

    • Corine Vloet