Let's Make Things Louder

De popmuziek in Eindhoven is hard, omdat `niemand hier op rammelige gitaarpop zit te wachten'.

Soms is muziek maken net hout hakken. Of zandzakken stapelen, of een koe laten kalven. Het is oer, mannenwerk en smerig. Voor kerels die elkaar op de schouders slaan en hun gitaar laten ronken alsof ze een motor aantrappen. Ze staan met wapperende broekspijpen op het podium, omdat een versterker op `10' nu eenmaal het beste klinkt. Ze heten Piet, Bart en Bartman. Blote bovenlijven, druipende armen. Samen vormen ze de groep Peter Pan.

Ze spelen omdat het `lekker' is. Rockmuziek die traag tegen je aan beukt en met iedere klap iets van je weerstand wegslaat. Vrouwelijke fans laten hun haren in het rond zwieren; mannen heffen hun glas of een gebalde vuist. Het is vijf uur 's middags in café Altstadt. Buiten blaast de wind door lege straten. Zelfs Stratumseind, de paar honderd meter lange uitgaansallee van Eindhoven, vol terrasjes, restaurants en cafés, is uitgestorven. De lichttoren van Philips staat op zijn nieuwe bestemming (waarschijnlijk een hotel) te wachten, het Evoluon zakt langzaam door z'n fundament. Zelfs de winkels zijn 's zondags gesloten. Eindhoven heet de saaiste stad van Nederland te zijn.

Maar er gloort een nieuwe toekomst. Net als het Amerikaanse Detroit eind jaren zestig zijn auto-industrie kwijtraakte en er een bloeiende rockscene voor terugkreeg (met groepen als MC5 en Iggy Pop & The Stooges), is Eindhoven na het vertrek van Philips' hoofdkwartier bezig uit te groeien van lichtstad tot rockstad. En net zoals in Detroit de ruige muziek floreerde, maakt Eindhoven naam als Nederlands' rock-aars, waar de gitaren knetteren.

Van de groepen uit Eindhoven, zoals Candybar Planet, Peter Pan, 35007 en Lovesteaks, is 7Zuma7 dankzij de cd Deep Inside (1997) en vele optredens landelijk het bekendst. De andere bands zeggen nog enigszins te lijden onder het dédain van de Randstad `voor hun zachte g', maar hebben het idee dat ook daar de belangstelling voor de Eindhovense stijl groeit. Peter van Elderen, zanger/gitarist van Peter Pan: ,,We doen ons best er voor te zorgen dat iedereen straks uit Eindhoven wil komen.''.

De muzikanten hebben in de stad een aantal vrijplaatsen gevonden. Zo is concertzaal De Effenaar nog altijd een trekpleister voor de extremere groepen, sinds programmeur Carlos van Hijfte (nu werkzaam bij Mojo-concerts) daar in de jaren tachtig als eerste Amerikaanse bands als Sonic Youth, The Swans en The Butthole Surfers naartoe haalde. Bijna alle leden van de huidige lichting bands hebben in De Effenaar gewerkt; als geluids- of lichttechnicus, als glazen-ophaler of barman.

Verder is er jongerencentrum Dynamo, waar vijftien jaar geleden het hardrockfestival Dynamo Open Air uit is voortgekomen (dat door de enorme toeloop ieder jaar weer zorgt voor verkeersproblemen en in de berm kamperende hardrockers). In Pop-ei en 2B kan worden geoefend en in studio The Void van geluidstechnicus Pieter Kloos wordt een groot deel van de cd's opgenomen. Kloos, vroeger zelf lid van de groep 35007, is expert in het fatsoenlijk op de plaat zetten van bands die van het volume een instrument hebben gemaakt.

Boerenschuur

Kloos – geboren Eindhovenaar, vader werkte bij Philips – staat in de opnameruimte van The Void, waar het zweet van jaren uit de zachte, geïsoleerde muren slaat, en vertelt over de historie van zijn studio. De ruimte bestaat sinds begin jaren tachtig. Want ook toen was er een bloeiende muziekscene in Eindhoven, rond de samen in een huis wonende experimentele muzikanten van Nasmak/Plus Instruments. Zij vonden dat de reguliere technici hun muziek niet begrepen en richtten, met niet meer dan een acht-sporenrecorder en een boerenschuur, zelf de Tango-studio op. Dankzij het opnametalent van Nasmak-bassist Theo van Eenbergen kreeg de Tango-studio al snel een reputatie en kwamen ook internationale rockgroepen hier hun platen opnemen. Van Eenbergen werd eind jaren tachtig vaste geluidsman van de Amerikaanse Henry Rollins Band, waarna Pieter Kloos de studio overnam.

Volgens hem spelen de Eindhovense groepen hard (qua volume en impact) omdat `niemand hier op rammelige gitaarpop zit te wachten'. ,,Eén ding moet je niet vergeten'', zegt Kloos. ,,We zijn hier in Brabant en de Brabantse nachten zijn lang. Het gaat ons om de gezelligheid. We willen muziek waar je veel bier bij moet drinken en helemaal in op kunt gaan.'' Peter van Elderen en bassist Bart `Bartman' Geevers van Peter Pan, zijn het daar mee eens: ,,Uitgaan betekent voor ons: bandjes kijken en drinken'', zegt Van Elderen. ,,En er wordt wat afgepraat, maar uitsluitend over muziek'', zegt Bartman.

Misschien is het doordat de Brabantse nachten zo lang en gezellig zijn, in ieder geval zijn de Eindhovense bands opvallend saamhorig. In Amsterdam is langzamerhand ook iets dat op een `scene' begint te lijken (rond de groepen van het platenlabel Excelsior, waartussen nogal wat dwarsverbanden zijn), maar in Eindhoven is men onderling niet alleen bevriend, men werkt ook in allerlei constellaties met elkaar samen. Zo was Peter van Elderen (Peter Pan) roadie bij 7Zuma7, speelt Bartman soms bas bij The Lovesteaks (en wordt dan op zijn beurt vervangen door Luke Plukker van Candybar Planet) en combineert Murphy van Oijen zijn taak als gitarist van Candybar Planet met die van pianist bij 35007. ,,De meeste muzikanten zijn zo'n beetje in de dertig. Inmiddels heeft iedereen wel met iedereen in een bandje gezeten'', zegt Van Elderen. De `Godfathers' van de scene blijken de leden van de Eindhovense groep The Alabama Kids, rond zanger Djie Han Thung, die van eind tachtig tot begin jaren negentig succesvol was. `Bravoure', noemt Thung, inmiddels clip-regisseur, de grootste kwaliteit van The Alabama Kids. En dat is wat de groepen van nu nog altijd aanspreekt.

De verbroedering is verder vooruit geholpen door een excursie, afgelopen zomer, naar Tsjechië, waar het hele Eindhovense gezelschap op een rockfestival moest spelen en zich drie dagen lang in drank en kameraadschap heeft ondergedompeld. Een van de resultaten is de inburgering van een nieuwe naam voor de lichtstad: Eindhoven Rock City. Grafisch ontwerper Bartman van Peter Pan heeft stickers gemaakt met een `Eindhoven Rock City!'-logo die nu overal worden verspreid. Peter van Elderen heeft een nummer geschreven met dezelfde titel. ,,Het gaat over waar Eindhoven Rock City voor mij voor staat: praten, drinken, feestvieren. Al geldt dat voor mijn meeste liedjes.'' En bij de naam is inmiddels ook een slogan bedacht: `Let's Make Things Louder', een variatie op de slogan van Philips.

Geïnspireerd door de Eindhovense muziekscene heeft de Rotterdammer Michiel Kusters samen met John Peate, gitarist van 7Zuma7, de platenmaatschappij Drunken Maria Records opgericht. Drunken Maria is gespecialiseerd in vinyl op 10-inch formaat – `veel langer kun je ons soort muziek niet aanhoren', aldus John Peate – en heeft inmiddels platen uitgebracht van Peter Pan en 7Zuma7. Rond het eind van dit jaar moet er een `Eindhoven Rock City' verzamel-lp verschijnen, met nummers van Candybar Planet, 7Zuma7, Lovesteaks, 35007 en Peter Pan.

Neanderthalermuziek

Peate's groep 7Zuma7 was verantwoordelijk voor een eerdere bijnaam van Eindhoven, als `Stoner City'. Stonerrock is een benaming voor de muziek van groepen als Kyuss (inmiddels opgeheven) en Monster Magnet, die bekendstaan om hun slepende, op eindeloze herhaling van gitaarriffs gebaseerde rock. De naam verwijst naar het stenen tijdperk; neanderthalermuziek. Bij stonerrock (wat genealogie betreft: ná grunge en voor lo-fi) hoort ook een bepaalde uiterlijke stijl. `Ranzig' noemen de muzikanten het zelf, en ze beschrijven een karikatuur van vet lang haar, wollige bakkebaarden, cowboylaarzen en een voorliefde voor motoren en Betty Page-achtige vrouwen. Vooral 7Zuma7 flirt met de groezelige glamour. Voor ze optreden kleden de vier muzikanten zich om in speciale (soms leren) pakken, bestikt met nep-edelstenen. De bandnaam prijkt in gloeilampen tegen een achterwand van paarse glitterstof.

Een ander kenmerk van stonerrock zijn de psychedelische intermezzo's. Dat gold ook voor 7Zuma7, maar daar zijn de bandleden inmiddels van teruggekomen: ,,We maken nu geen uitgesponnen, `stonede' tussenstukjes meer. We willen gewoon beuken. Traag en deinend beuken'', zegt Peate. De bandleden van Candybar Planet zijn tot dezelfde conclusie gekomen. ,,Want dat is fysiek gezien de fijnste muziek om te spelen'', zegt Murphy van Oijen. ,,Met wapperende broeken door de decibellen. En oordoppen in tegen gehoorbeschadigingen.''

De muzikanten gaan altijd naar elkaars optredens kijken, en zo is Candybar Planet in zijn geheel aanwezig bij het concert van Peter Pan in café Altstadt. De groep bestaat, sinds het vertrek van gitarist Sydney naar de Australische stad Sydney, nog uit drie man: Murphy van Oijen (gitaar), Luke Plukker (bas) en Mark Hendrickx (drum). Al zijn ze muzikaal waarschijnlijk het meest compromisloos van de hele Eindhovense clan, ze voldoen niet aan de uiterlijke typering. Van Oijen, Hendrickx en Plukker zijn frisgewassen en geschoren, en in het dagelijks leven alledrie werkzaam als IT'er. Marc en Murphy zijn applicatie-beheerders, Luke is programmeur.

Luke maakt in zijn vrije tijd de website van de groep. Murphy is bezig een volledig geautomatiseerd management-programma te ontwerpen, waardoor het beroep manager in de toekomst overbodig zou kunnen worden. Ze zijn bezeten van muziek, maar nauwelijks minder van de mogelijkheden van de computer en Internet. Zo is de eerste cd van Candybar Planet, 32 Bitch, uitgebracht in eigen beheer, en vooral via hun website onder de aandacht gebracht en gedistribueerd. ,,We hebben veel baat bij de site'', zegt Luke. ,,Mensen van over de hele wereld beluisteren daar onze audiofiles. En wie enthousiast is bestelt de cd, of regelt iets voor de band. Een optreden ofzo.'' Maar de volgende cd zou de groep toch graag uitbrengen via een reguliere platenmaatschappij. ,,In de platenwereld kent iedereen elkaar, dat is heel nuttig'', zegt Murphy. ,,Maar wij zitten in de IT-wereld, wij kennen niemand.''

Vergeleken met de andere Eindhovense groepen heeft Candybar Planet de `ranzigheid' niet zozeer onderdeel gemaakt van hun presentatie, alswel van de muziek. Voor de debuut-cd 32 Bitch werden de ruwe opnamen gebruikt, maar het resultaat is doeltreffend. Vooral een nummer als Dirttrack brengt met zijn aantrekkende en weer afstotende gitaarloopjes de kracht van Iggy & The Stooges in herinnering.

Hengelo

De optredens van de groep worden in de eigen regio goed bezocht, maar in de rest van het land valt de opkomst wel eens tegen. ,,Dat is ons angstbeeld, dat wij op een gegeven moment de enigen blijken te zijn die dit soort muziek nog leuk vinden'', zegt Luke. Murphy: ,,Zo speelden we laatst in Hengelo. Na ons voorprogramma was de zaal vol. Toen gingen we met gordijnen dicht onze spullen opbouwen. Ten slotte ging het gordijn weer open; er stonden nog maar zo'n vijftien mensen in de zaal.'' Luke: ,,We zijn toch een soort retro-Black Sabbath.''

Behalve met informatietechnologie hebben de Eindhovense muzikanten een sterke band met de kunstwereld. Die connectie is niet nieuw; ook Nasmak/Plus Instruments maakte in 1982 al muziek bij performances, en werkte samen met beeldend kunstenaars als Alex Vermeulen en Joop van Brakel. Nu zijn de muzikanten zelf kunstenaar. Peter van Elderen (Peter Pan) is beeldhouwer. Bassist Bartman is illustrator, en Jerry van Eyck, de zanger van 7Zuma7 is grafisch ontwerper. Zo kunnen ze in Eindhoven alles in eigen hand houden; Jerry maakt de hoezen voor de platen die Drunken Maria Records uitbrengt, Bartman tekent posters en hoezen, en Van Elderen maakte een ijzeren pistool dat bij de lp van Peter Pan, door middel van een prijsvraag wordt verloot.

Theo van Eenbergen (door luie Amerikanen omgedoopt tot Theo van Rock) is na een lange reeks internationale tournees weer terug in de stad. Nadat de Henry Rollins Band twee jaar geleden uit elkaar viel, zocht Van Eenbergen zijn heil in Eindhoven. Zijn ervaringen als bassist in Nasmak, als geluidsman en als vast lid van de Rollins Band gebruikt hij nu om beginnende groepen te coachen. Hij noemt zich `Artist Developer' en werkt als een zelfstandig tussenpersoon tussen platenmaatschappijen en muzikanten. ,,Ik weet inmiddels hoe de platenindustrie werkt'', zegt Van Eenbergen. ,,En ik voel me er helemaal niet thuis, want hun commentaar is altijd hetzelfde: `We horen geen hit. Schrijf eerst eens een hit'. Maar ik kan wel proberen om onervaren muzikanten daar iets over bij te brengen.'' Van Eenbergen kijkt naar de presentatie van een groep en geeft tips over de muziek. Op het moment is hij `coach' van Peter Pan. Peter van Elderen heeft er baat bij: ,,Hij kan soms met simpele ingrepen een nummer verbeteren. Zo wijst hij erop dat soms een break een liedje kan ophouden, of hij stelt voor het hele nummer een noot hoger te spelen.''

In een van de vele grote leegstaande gebouwen in de stad wil Van Eenbergen een cultureel complex opzetten. Daar zouden kunstenaar-ateliers moeten komen, galeries, een studio, oefenruimtes en wat zich verder zoal aandient. Volgens Van Eenbergen is de sfeer van kameraadschap nu net zo groot als begin jaren tachtig. ,,Afgezien van de gemeente, staat iedereen voor van alles open.''

In de toekomst zal niemand de cabaretier Theo Maassen nog begrijpen als hij deze grap maakt: ,,Ze zeggen dat er geen leven is na de dood. Maar daar ben ik al een beetje aan gewend. Ik kom namelijk uit Eindhoven.''

7Zuma7: `Deep Inside'(Suburban Records 664268 burp cd 002). Candybar Planet: `32 Bitch' (MRK250399). Peter Pan: `Speedrock' (Rocketfuel 13W69).

    • Hester Carvalho