Erik Vos 1

In NRC Handelsblad (29/10) stond een verbijsterende bespreking door Kester Freriks van Erik Vos' boek In de arena. Freriks beschuldigt Vos van verdraaiingen, onwaarheden en zelfs `geschiedvervalsing'. Freriks' beschuldigingen zijn echter voor 100% het gevolg van lezen wat er niet staat.

Wat is het geval? Erik Vos beschrijft in zijn boek de première van het toneelstuk Ernst Toller door de Nederlandse Comedie op 22 november 1969. Hij zat als nietsvermoedend toeschouwer in de zaal. De voorstelling begint spectaculair: rookbommen ontploffen, acteurs rennen schreeuwend over het toneel. Eindelijk toont de Nederlandse Comedie lef, denkt Vos goedkeurend. Na enkele minuten begrijpen Vos en de andere toeschouwers dat de bommen, pamfletten etc. niet de vondst zijn van een gedurfde regie. Integendeel, het is de tijd van Actie Tomaat, en anarchistische studenten hebben de voorstelling op vakkundige wijze gesaboteerd.

Freriks besteedt meer dan de helft van zijn recensie aan de Actie Tomaat plus bovenvermelde passage. Zijn beoordeling slaat echter als een tang op een varken. Om onbegrijpelijke redenen meent Freriks namelijk dat Vos de regisseur was van het stuk van die avond! Freriks meent: ,,In zijn honger naar heroïek en rebelse stellingname heeft Vos zich de Actie Tomaat toegeëigend.'' Vos heeft zich echter niets toegeëigend, kon zich niets toeëigenen, omdat hij, zoals hij zelf beschrijft, nergens mee te maken had, alleen als toeschouwer in de zaal zat. Vos vermeldt bovendien zelf dat de actie al dagen eerder aan de gang was.

Terwijl Freriks beweert dat Vos' houding ,,symbolisch is voor het hele boek In de arena'', is Freriks' beoordeling van deze ene passage symbolisch voor zijn hele recensie. Hij schildert Vos af als een solipsistische man, niet nieuwsgierig, niet geïnteresseerd in ander toneel dan het zijne, iemand bij wie niets doordringt van buiten. Maar In de arena getuigt van Vos' open oren en ogen voor bijvoorbeeld Etienne Decroux, Marcel Marceau, Pjotr Sjarov, het Shakespeare Memorial Theater, het Abbey Theatre in Ierland, Brecht-uitvoeringen in Berlijn, het Circus Strassburger, Noh-theater in Japan, Edward Gordon Craig, de clown Grock en de recente Hamlet-vertolking door Van Scholten Aschat.

In de arena, een boek waarin mislukte voorstellingen en eigen falen van Vos ruime aandacht krijgen, is volgens Kester Freriks te lezen als een hagiografie. Dat zegt weinig over hoe Vos schrijft, veel over hoe Freriks leest.

    • Simon Burgers