Cuba: missie geslaagd, voorzichtigheid geboden

De omstreden handelsmissie van staatssecretaris Ybema is terug uit Cuba. Zowel Ybema als de meegereisde CNV-voorzitter Terpstra spreekt van een in alle opzichten geslaagde missie. Maar voorzichtigheid is geboden.

Hij was er toch wel van geschrokken, erkent hij. Had zelfs met een onrustig gevoel een aantal uren klaarwakker in bed gelegen. Doekle Terpstra, voorzitter van de vakbond CNV, had Fidel Castro op tv gezien. En de boodschap van Fidel was niet leuk voor de vakbondsman, noch voor de handelsmissie van staatssecretaris Ybema die ook in Cuba was.

De Cubaanse leider noemde stuk voor stuk de namen van dissidenten en leden van de oppositie met wie de Nederlandse delegatie in Cuba had gesproken. En hij zei dat hij hen zag als radicalen die de economische top van half november willen verstoren. Terpstra: ,,Ik dacht echt: als hij mijn naam op tv had genoemd, dan had ik mijn oppositionele geluiden gestaakt. Het was beangstigend en intimiderend.''

Ook Ybema was de vijfeneenhalf uur durende toespraak van de grote leider, maandagavond laat, niet ontgaan. Maar ,,het was toeval dat dit gebeurde toen wij in Cuba waren'', meent Ybema. ,,De oppositie tast de grenzen van het toelaatbare af en Castro gaat af en toe op de rem staan. De naderende internationale economische top (over twee weken in Havana, red.) is voor hem van groot belang. Daarom waarschuwt hij de dissidenten nu.''

De toespraak van Castro is wat Ybema en Terpstra betreft de enige smet op een goed verlopen handelsmissie. De missie was wegens de slechte mensenrechtensituatie in Cuba op voorhand omstreden. Maar de vooraf afgesproken `balans' tussen bedrijfsbelangen en politiek is niet naar één kant doorgeslagen.

Ybema: ,,Het is een in alle opzichten geslaagd bezoek geweest.'' Terpstra: ,,Ik ben er tweehonderd procent van overtuigd dat wij als vakbond ook een bijdrage hebben geleverd aan de missie.''

Ybema vindt het ,,niet vervelend'' dat de mensenrechten zo'n groot deel van de missie hebben uitgemaakt, integendeel. ,,Ik heb met alle Cubaanse ministers met wie ik heb gesproken over dat onderwerp kunnen praten. Maar ook de economie is ruimschoots aan bod gekomen. Zoals Kok al zei voordat we vertrokken: het is in de eerste plaats een handelsmissie.''

De resultaten van die missie zijn onder meer dat de havens van Rotterdam en Moerdijk een contract hebben gesloten om de havens in Cuba te verbeteren, en dat containerbedrijf Melbridge en industrieel Womy contracten met Cubaanse partners tekenden. En ook Ybema zelf gaat niet met lege handen naar huis. Hij tekende een `investerings-beschermingsovereenkomst' en heeft plannen om binnenkort een belastingverdrag met Cuba te sluiten.

Het was voor CNV-man Terpstra de eerste keer dat hij mee was op een handelsmissie. Sinds 1997 wijst de vakbond erop dat `de polder' ophoudt bij de nationale grens. Terpstra: ,,Als we daar buiten komen, gaat de verhouding scheef. Dan zijn het alleen nog de overheid en de werkgevers'', zegt Terpstra.

De toegevoegde waarde van het CNV zat in het contact met de vakbonden daar, meent de staatssecretaris. ,,Die hebben expliciet aangegeven met het CNV te willen praten, om zo internationaal hun stem te laten horen. Gesprekken met ministers waar Terpstra bij zat verliepen normaal. We stuitten niet op onbegrip. Maar je moet niet verwachten dat er morgen vrije vakbonden zullen zijn'', aldus Ybema.

De openheid van de Cubaanse bewindslieden was de staatssecretaris alleszins meegevallen. ,,We hadden natuurlijk onze eigen agenda. Maar voordat we gingen, wisten we ook niet in hoeverre de Cubanen ons de ruimte zouden geven die te volgen. Je bent toch te gast in een land, en de gastheer bepaalt dan gedeeltelijk hoe het programma eruit ziet. Die vrees was ten onrechte, we konden het echt over alles hebben'', zegt Ybema.

Terpstra vindt dat Nederland wel moet uitkijken dat het zich niet op een `hellend vlak' begeeft als het gaat om de relatie met Castro en consorten. ,,Het zijn mooie woorden, maar er moet nog veel gebeuren in Cuba. Het is afwachten wat er na de economische top van half november gaat gebeuren. Wij moeten in ieder geval oppassen dat we ons niet met een kluitje in het riet laten sturen.''

Ybema is het daar hartgrondig mee eens. ,,De Cubaanse manier van discussiëren gaat gepaard met een hoop ideologie en retoriek. Als de mensenrechten ter sprake kwamen, zag je de Cubanen soms verstrakken. Dat vonden ze niet leuk'', zegt de staatssecretaris. ,,Je loopt vaak tegen de gestaalde kaders van de partij aan, die je willen inpakken. Maar ik ben niet zo naïef dat ik me door die retoriek om de tuin laat leiden. We houden de dialoog gaande, maar kritisch, open en in een goede sfeer. Alleen dan kan het ook een constructieve dialoog zijn, op zowel politiek als economisch vlak.''

    • Egbert Kalse