`Aussie battler respecteert Elizabeth'

Australiërs mogen morgen per referendum een eind maken aan de 200-jarige band met de Britse monarchie. Maar konings- gezinden denken te gaan winnen: ,,We willen deze republiek niet.''

Honderden kantoorwerkers pakken tijdens de lunchpauze een uurtje voorjaarszon in Hyde Park. Stralend blauwe luchten, exotisch uitziende en nieuwsgierige ibisvogels met enorme snavels en bloeiende treurvijgenbomen onderstrepen de realiteit dat dit Hyde Park ver buiten Engeland ligt, ondanks een beeld van koningin Victoria en nabije straatnamen als Princess Street en Elizabeth Street. Een informele opiniepeiling onder vijftien parkbezoekers geeft aan dat deze maar weinig voelen voor blijvende staatkundige banden met het Verenigd Koninkrijk. Slechts twee van hen verklaren morgen in het referendum voor het handhaven van de Australische monarchie te zullen stemmen, met de Britse koningin Elizabeth als formeel Australisch staatshoofd.

,,Als je meer nee-stemmers wilt vinden, moet je bejaarden aanspreken, of de bush (het Australische platteland) ingaan,'' zegt Jane, een 30-jarige radiotechnicus. ,,Bijna iedereen die ik ken, zal voor de republiek stemmen. De monarchie met een staatshoofd ver buiten Australië past niet meer bij ons. Groot-Brittannië geeft niets om Australië, het land doet niets voor ons en het is de hoogste tijd dat we die symbolische band voorgoed beëindigen.''

De professionele opiniepeilingen geven echter aan dat koningin Elizabeth haar functie als koningin van de Australiërs gaat prolongeren. In een vandaag door de Sydney Morning Herald gepubliceerde peiling hebben de monarchisten een voorsprong van zeven procent. Het lijkt er tevens op dat in slechts één of twee van de zes staten (Victoria en Nieuw Zuid-Wales) een meerderheid voor de republiek zal kiezen. Ongeacht het totale nationale resultaat zal de voor de invoering van de republiek noodzakelijke grondwetswijziging niet doorgaan wanneer er in minder dan vier staten een meerderheid vóór zal stemmen.

,,Opiniepeilingen in dit land hebben het in de laatste jaren vaak bij het verkeerde eind gehad,'' zegt Nina Blackwell, de vermoeid ogende campagne-coördinator van de Australian Republican Movement (ARM) in een kantoor aan Hyde Park. Buiten wuiven de groengele vlaggen van haar organisatie die de Sydneysiders aansporen voor de republiek te stemmen. ,,We hebben de stijgende lijn weer te pakken, elke nieuwe peiling in de laatste dagen toont aan dat we per dag twee procent extra steun oppikken.''

Volgens Blackwell is de republikeinse beweging ,,absoluut verenigd'' en zullen morgen tienduizenden vrijwilligers over het hele continent helpen om een gunstig resultaat te verkrijgen. In werkelijkheid lijken de republikeinen echter hopeloos verdeeld. Daardoor is het mogelijk dat tegenstanders van Elizabeth, die volgens een andere krantenpeiling eigenlijk maar door 9 procent van de Australiërs als staatshoofd wordt gewild, toch tegen de republiek zullen stemmen.

Tevredenheid met het huidige systeem en wantrouwen over het republikeinse model blijken belangrijke redenen om tegen de republiek te stemmen. In het voorstel voor de republiek zal de president worden benoemd door een tweederde meerderheid van het parlement. Hoewel de president geen lid mag zijn van een politieke partij, zien veel Australiërs dit model niettemin als een verdere versterking van de macht van politici. Deze genieten over het algemeen weinig vertrouwen in Australië.

David Elliott, campagneleider van de monarchielobby Australians for a Constitutional Monarchy (ACM), geeft in zijn kantoor aan de overkant van Hyde Park toe dat de motivatie van zijn aanhangers sterk verschilt. ,,Vanaf het begin hebben we ons gerealiseerd dat een groot aantal mensen een reden moet hebben om tegen afschaffing van de monarchie te stemmen. Sommigen zijn echte monarchisten, anderen willen een direct gekozen president. Weer anderen vinden dat het huidige systeem door de rest van de wereld wordt bewonderd. We zijn echter allemaal van mening dat we deze voorstellen niet willen.''

Elliott zegt dat de `ja-boodschap' bij de gewone Australiër ook helemaal niet aanslaat, ondanks de onvoorwaardelijke steun van de oppositiepartij Labor. ,,Dat is de ironie. De elitaire kletsende chardonnay-klasse in de dure buitenwijken in the oosten van Sydney met uitzicht op de baai wil een republiek. Maar de traditionele Aussie battler (zwoeger) in industriesteden zoals Wollongong of Newcastle heeft enorm respect voor de koningin en wil een staatshoofd dat onafhankelijk is van de politici.''

Elliott is ook niet onder de indruk van het argument dat het buitenland niet begrijpt dat het land een buitenlands staatshoofd heeft dat de voormalige koloniale machthebber symboliseert. Hij onderstreept dat de Australische interventie in Oost-Timor aangeeft dat zijn land volstrekt onafhankelijk kan opereren. ,,Australië nam toen het voortouw en pas nadat wij het besluit hadden genomen, besloten Nieuw Zeeland, Canada, Groot-Brittannië en Aziatische landen om mee te helpen. Er is natuurlijk geen sprake van dat ons besluit door Londen zou zijn voorgeschreven.''

Nina Blackwell zegt dat Oost-Timor juist de noodzaak van de republiek aangeeft. ,,Inderdaad zijn we politiek onafhankelijk. Daarom is er duidelijk geen enkele reden om geen eigen Australisch staatshoofd te hebben. Dan kunnen we veel duidelijker ons eigen gezicht op het internationale toneel presenteren. Het was toch te dol dat toen president Clinton in Australië op staatsbezoek kwam, hij een toast uitbracht op koningin Elizabeth van Australië?''

    • Hans van Kregten