ANC levert lijfwachten Oost-Timor

Zuid-Afrika heeft deze week veertig lijfwachten naar Oost-Timor gestuurd op verzoek van José Xanana Gusmao, de leider van de Timorese onafhankelijkheidsbeweging Fretilin.

Dat heeft een woordvoerder van een beveiligingsbedrijf, KZN Security, vandaag gezegd. Volgens het weekblad Mail & Guardian gaat het op nadrukkelijk verzoek van Gusmao om kleurlingen, zodat de lijfwachten niet opvallen onder de Timorezen.

De lijfwachten zijn belast met de directe bescherming van Gusmao, die door zijn eigen mensen de `Timorese Mandela' wordt genoemd. Het Fretilin vreest dat Gusmao wel eens het doelwit zou kunnen worden van aanslagen door militante groeperingen die gekant zijn tegen de Oost-Timorese onafhankelijkheid. Het Fretilin zelf beschikt niet over mensen met voldoende expertise op dit gebied, terwijl Zuid-Afrika die juist wel heeft. De situatie in Oost-Timor is vergelijkbaar met die in Zuid-Afrika na de afschaffing van de apartheid in 1994, toen Nelson Mandela en andere leiders van het ANC onder voortdurende bedreigingen leefden.

Shadrack Dladla, directeur van KZN Security, zei tegen de Mail & Guardian: ,,Gusmao heeft zijn vrienden in het ANC benaderd met het verzoek om assistentie. Hij heeft niet contact gezocht op regeringsniveau of met de partij zelf, maar met mensen die hij kent.'' Het ANC heeft ontkend iets met de kwestie te maken te hebben en ook de regering in Pretoria zegt van niets te weten. Maar volgens een woordvoerder van het ANC staat het ,,individuele leden vrij om dergelijke activiteiten te ondernemen.''

Zuid-Afrika, met een coalitieregering, waarin het ANC de grootste partij is, kent een strikte wetgeving tegen het uitzenden van huurlingen, maar volgens Dladla hebben zijn mensen puur een `beveiligende functie', een bepaling die de wet wel zou toestaan. Ook met het curieuze verzoek om alleen gekleurde lijfwachten te sturen — dus geen zwarte dan wel blanke — heeft Dladla geen moeite. Zaken zijn zaken is zijn redenering.

Het ANC onderhoudt al jarenlang nauwe banden met Fretilin, een situatie die in de jaren zestig ontstond toen de bevrijdingsbewegingen in de Portugese koloniën (Oost-Timor, Angola, Mozambique en Guinee Bissau) toenadering tot elkaar zochten. Het ANC vervulde de afgelopen jaren een belangrijke rol in het behartigen van de belangen van Oost-Timor. Nelson Mandela bezocht in juli 1997 in zijn hoedanigheid van president van het inmiddels `bevrijde' Zuid-Afrika Indonesië onder president Soeharto. In eigen kring kwam het bezoek Mandela aanvankelijk op vrij unieke kritiek te staan, maar deze verstomde toen Mandela in Jakarta een lans brak voor de Timorezen. Hij stond erop een ontmoeting te hebben met Gusmao, een verzoek dat door Soeharto ingewilligd werd. Van buigzaamheid van de kant van Jakarta was op dat moment nog niets te bespeuren.

Mandela zei na het gesprek zeer onder de indruk te zijn van Gusmao en bepleitte bij Soeharto diens vrijlating en een oplossing voor het Timorese vraagstuk. De Zuid-Afrikaanse leider bleef er daarna bij Indonesië op aandringen Oost-Timor recht te doen.

Mandela zei na het gesprek zeer onder de indruk te zijn van Gusmao. Gusmao, die tussen 1992 en medio dit jaar in de gevangenis zat, heeft sinds zijn triomfantelijke terugkeer van vorige maand geweigerd zijn troepen te laten ontwapenen door de vredesmacht van de Verenigde Naties. De Timorese leider vreest dat zijn mensen zonder wapens een gemakkelijke prooi worden van militante tegenstanders.