Zoeken naar een schilderij in sprookjesbos in Oss

Duizend jonge bruidjes had de wraakzuchige sultan Sjahriaar laten onthoofden uit woede over de ontrouw van zijn vrouw. Totdat de beeldschone Sjahrazaad, het volgende slachtoffer dat al na één nacht door haar kersverse echtgenoot zou worden omgebracht, de gewelddadige cyclus doorbrak. Het verhaal zal iedereen bekend zijn: door haar man nacht na nacht een spannend verhaal met cliffhanger te vertellen, wist Sjahrazaad aan haar executie te ontkomen.

De legendarische vertellingen van 1001 Nacht dienen als uitgangspunt voor de nieuwe semi-permanente collectiepresentatie van het Museum Jan Cunen in Oss. Ter gelegenheid van zijn vijftigjarige jubileum nodigde het museum een zevental kunstenaars uit om de museumzalen om te toveren tot sprookjesachtige ruimtes. Bovendien maakten de kunstenaars een keuze uit de museumcollectie en lieten die werken in de nieuwe kunstkamers als het ware op bezoek komen in hun eigen museum.

De meeste kunstenaars zijn met hun werk dicht bij de verhalen van 1001 nacht gebleven. C.A. Wertheim schilderde de wanden in de erezaal van de villa zwart en bekleedde deze met honderden minuscule papieren bruidjes. Van een afstand gezien stralen de witte haremvrouwen als sterren aan een heldere hemel, maar dichterbij gekomen zie je dat ze elkaar naar het leven staan met zwepen en wapens. Als een vooruitwijzing naar hun gruwelijke lot zijn de bruidjes stuk voor stuk op de plek van het hart doorboord door spijkers.

Het verhaal van Ali Baba en de veertig rovers lijkt Guido Lippens te hebben geïnspireerd bij het inrichten van zijn kamer. Hij creëerde een intiem theatertje door de wanden te bedekken met vier metershoge fluwelen coulissen in verschillende kleuren, waaronder nog net een mysterieuze streep licht schijnt. Als bij het rovershol, dat ontsloten werd na het uitspreken van het wachtwoord `Sesam open u', openbaart zich achter de gordijnen een verborgen schat. Badend in het licht hangen daar twee schilderijen van Hans van Hoek en Reinoud van Vught, geflankeerd door twee werken van Lippens.

Krijgen de schilderijen in Lippens installatie nog een majestueuze plek toebedeeld, in de kamer van Mai van Oers is het lang zoeken naar het kleine doekje van Matthijs Maris. Zijn negentiende-eeuwse werk Het betoverde kasteel is hoog opgehangen en gaat helemaal op in het overweldigende sprookjesbos dat Van Oers op de muren heeft geschilderd. Maris' romantische schilderij is als een ontbrekend puzzelstukje in het kunstwerk van een ander gepropt en verliest daardoor zijn zelfstandigheid.

Het dwingende concept van 1001 nacht is het grootste bezwaar van deze nieuwe opstelling. Het museum wil hedendaagse kunstenaars de vrije hand geven door de museumzalen als een soort tijdelijke ateliers open te stellen, maar tegelijkertijd ook ruimte overhouden voor enkele collectiestukken. Slechts in een enkel geval, zoals bij de installatie van Guido Lippens, levert die combinatie een mooi samenspel op. Bij de meeste andere kunstenaars verdrinken de museumstukken in de weelderig ingerichte ruimtes. In het fraaie maar overdadige interieur met gipsen kroonluchters en driedimensionale vloerkleden van Lisa Couwenbergh bijvoorbeeld, delven de ingetogen werken van Jan Toorop en Jan Schoonhoven al snel het onderspit.

Volgens het sprookje van 1001 nacht overwint Shahrazaad de dood door de kracht van haar verbeelding. Zij is in staat de sultan in haar verhalen mee te nemen naar verre landen en naar vroegere tijden. Die verbeeldingskracht ontbreekt op de tentoonstelling in Oss. Je wordt als toeschouwer niet in vervoering gebracht door de vertellingen van de kunstenaars, maar kunt hoogstens van een afstandje kijken naar de Alice-in-Wonderland-ruimtes en de Hans en Grietje-interieurs. Bij kinderen – en die vormen in dit educatieve kunstcentrum het merendeel van de bezoekers – valt het waarschijnlijk wel in goede aarde. Maar of Schoonhoven en Maris de nonchalante manier waarop met hun kunstwerken is omgesprongen hadden kunnen waarderen, dat is de vraag.

Tentoonstelling: 1001 nacht, met installaties van David Bade, Lisa Couwenbergh, Kees de Goede, Guido Lippens, Jaap Noordermeer, Mai van Oers en C.A. Wertheim. T/m zomer 2001 in Museum Jan Cunen, Molenstraat 65, Oss. Di t/m zo 12u30-16u30.

    • Sandra Smallenburg