Ook Toetssteen geeft abstracte kunst de schuld

Het opmerkelijkste aan de vernieling van Barnett Newmans schilderij Cathedra door een recidiverende beeldenbestormer in 1997 was het nationale debat dat erop volgde. In plaats van aan het gestoorde brein van de dader weten sommigen de wandaad aan het slachtoffer zelf, in casu de abstracte moderne kunst. Dat er net zo goed en zelfs vaker klassieke, figuratieve kunstwerken ten prooi vallen aan het stanleymes, ontging de liefhebbers van het debat – willens en wetens of uit dommigheid. Hoewel een simpele, unanieme afkeuring van de vernieling de enige juiste reactie was geweest, was die kennelijk te saai.

Theatergroep Toetssteen is een amateurgezelschap dat, in de persoon van huisschrijver Ger Beukenkanmp, graag controversiële onderwerpen aansnijdt. Met Afraid of Red, Yellow and Blue, een parafrase van de titel van een ander werk van Newman dat vernield werd, doen ze dat wederom. Graag hadden ze de produktie uitgebracht in het Stedelijk Museum in Amsterdam, waar Newmans werken vernield werden, maar dat wilde niets met de voorstelling te maken hebben. Omdat dat riekt naar censuur, hangt nu het succès de scandale in de lucht, gratis en voor niets. Maar de weigering van het Stedelijk heeft eerder met helder inzicht dan met angsthazerij te maken. Ook kan men de afwijzing zien als een uiting van rouw, die sympathie verdient.

Kern van Afraid of Red Yellow and Blue, dat nu in première is gegaan in het Rotterdamse Museum Boijmans van Beuningen, is jammer genoeg niet die vreemde discussie, maar opnieuw de onbegrijpelijkheid van moderne kunst. Ook Beukenkamp roept die tot de eigenlijke dader uit en maakt het werk van een gestoorde daarmee tot een principieel-filosofische kwestie van universele aard. Hij imiteert de dader zelfs door, heel Brechtiaans maar erg oubollig, regelmatig als hun schepper te midden van zijn delibererende personages te springen en aldus zijn eigen kunstwerk te `vernielen'. Erg is dat niet, want drama wil de voorstelling toch niet worden: ze verzandt in bespiegelingen over abstracte en dus volmaakte en dus dode en dus tot vernieling uitnodigende kunst. De realistisch getoonzette voorstelling wordt voorts om zeep geholpen door amateuristisch spel en dito decorwisselingen, waarmee en passant bewezen wordt dat ook figuratieve kunst kwetsbaar is.

Voorstelling: Afraid of Red Yellow and Blue van Ger Beukenkamp door Toetssteen. Regie: Jan Keja. Decor: Menno Jonker. Spel: Ineke Veenhoven, Ger Beukenkamp, Dick Lam e.a. Gezien: 3/11, Museum Boijmans van Beuningen. Aldaar t/m 7/11. Inl. (010) 441 94 71. 13 t/m 22/1 De Engelenbak, Amsterdam. Inl. (020) 62 66 866.

    • Pieter Kottman