Macedonië: nog geen winnaar, wel verliezer

De presidentsverkiezingen in Macedonië van afgelopen zondag hebben nog geen winnaar opgeleverd. Er komt een tweede ronde. Maar een verliezer is er al wel: de regerende coalitie.

De belangrijkste partij van de regeringscoalitie in Macedonië, de nationalistische VMRO-DPMNE (hetgeen staat voor Interne Macedonische Revolutionaire Organisatie – Democratische Partij voor Macedonische Nationale Eenheid) van premier Ljubco Georgijevski heeft een diepe kater overgehouden aan de presidentsverkiezingen van zondag: haar kandidaat Boris Trajkovski, onderminister van Buitenlandse Zaken, eindigde als tweede. Weliswaar kan hij nog steeds president worden, want later deze maand treedt hij in de tweede ronde aan tegen de kandidaat van de oppositie, de sociaal-democraat en ex-communist Tito Petkovski, maar de nederlaag van zondag is er niet minder hard om aangekomen. Georgijevski heeft als consequentie alvast de voorzitters van VMRO-afdelingen in acht steden de laan uitgestuurd en wijzigingen in de regering aangekondigd.

Trajkovski kreeg maar 188.000 stemmen – tegen 304.000 voor Petkovski. Bij de parlementsverkiezingen van een jaar geleden had de VMRO nog honderdduizend stemmen méér gekregen. Het slechte resultaat is een zeer koude douche voor de regering van de jonge premier Georgijevski – ,,een straf zelfs'', zoals Trajkovski het zelf gisteren uitdrukte. Het is ook en vooral een duidelijke waarschuwing: de regering van Georgijevski heeft sinds haar groter winst bij de verkiezingen van eind vorig jaar en haar aantreden veel beloften niet ingelost en een paar zaken ernstig onderschat – de anti-NAVO-stemming in het land bijvoorbeeld, want de regering heeft de NAVO tijdens de luchtacties gesteund, maar die luchtacties waren uiterst impopulair bij de Macedoniërs. Ook de anti-Albanese stemming onder de (slavische) Macedoniërs is onderschat. Oppositiekandidaat Petkovski heeft handig ingespeeld op die gevoelens, heeft krachtig gepleit tegen de uitbreiding van de rechten van de Albanese minderheid en tegen onafhankelijkheid voor Kosovo. Het heeft hem geen windeieren gelegd.

Een van de oorzaken van de VMRO-nederlaag was de interne verdeeldheid. Georgijevski's VMRO regeert Macedonië sinds een jaar met twee andere partijen: de kleine partij Democratisch Alternatief, die wordt geleid door Vasil Tupurkovski (een oudgediende: anno 1991, toen Joegoslavië uiteenviel, de Macedonische vertegenwoordiger in het Joegoslavische staatspresidium) en één van de twee partijen van de Albanese minderheid.

Het botert inmiddels zo slecht tussen deze drie coalitiepartners dat elk van de drie bij de presidentsverkiezingen een eigen kandidaat naar voren heeft geschoven. Tupurkovski had graag de kandidaat van de drie regeringspartijen willen worden, maar dat vond de VMRO niet goed. Uiteindelijk kreeg Tupurkovski, hoewel hij slechts als derde eindigde, maar weinig minder stemmen dan VMRO-kandidaat Trajkovski – en veel méér dan zijn Democratisch Alternatief bij de verkiezingen van een jaar geleden kreeg. Ook de presidentskandidaat van de derde regeringspartij, de Democratische Partij van Albanezen (PPSh), kreeg beduidend meer stemmen dan zijn partij bij de parlementsverkiezingen waren toegevallen: tweederde van de minderheid stemde op hem. En dat stemt de aanhang van de VMRO uiterst bitter: de stemming binnen de partij wordt omschreven als turbulent.

De betrekkingen tussen de grote VMRO en de kleine DA zijn al geruime tijd slecht. Of het nu gaat om Georgijevski's pogingen zich van ministers te ontdoen of om de controversiële verkoop van 's lands grootste olieraffinaderij aan een Grieks bedrijf – de twee coalitiegenoten zijn het voortdurend met elkaar oneens en van tijd tot tijd vegen kopstukken van de twee partners elkaar in het openbaar de mantel uit. Sterker: deze week hengelde DA-voorman Vasil Tupurkovski onomwonden naar de oppositionele sociaal-democraten, daarmee een overlopen van zijn partij naar de oppositie suggererend.

Als dat gebeurt, zou Tupurkovski wel eens van een koude kermis kunnen thuiskomen. In het parlement hebben de VMRO en de Albanese partij PPSh samen zestig van de honderdtwintig stemmen. Als de DA de coalitie verlaat, kunnen de twee resterende coalitiepartijen hoogstwaarschijnlijk verder regeren, met de steun van ontevreden parlementariërs van de DA. Al wordt de basis dan wel erg smal, zeker als oppositiekandidaat Petkovski op 14 november de tweede ronde van de presidentsverkiezingen wint en er een periode van cohabitatie aanbreekt die net zo moeizaam en gespannen zal zijn als die tussen Georgijevski en de huidige president, de hoogbejaarde en populaire Kiro Gligorov de afgelopen maanden is geweest.

    • Peter Michielsen