Bolletje

Je staat in een lift, hebt op knopje drie gedrukt omdat je naar de derde verdieping wil, en de deur blijft nog even open. Het duurt te lang, je drukt op een ander knopje, dat aangeeft `deur sluiten'. Even later gaat de liftdeur dicht en de lift gaat omhoog.

Heb je het proces versneld door op `deur sluiten' te drukken? Waarschijnlijk niet. Weinig mensen weten het, maar vaak heeft die knop geen functie. Er zit niets achter, alleen een klein lichtje. Het is een placebo-knop die er alleen is om de liftgebruikers het gevoel te geven dat ze iets kunnen doen. Dat zegt de Amerikaanse wetenschapsschrijver James Gleick en ik geloof hem graag, want het sluit aan bij mijn algemene gevoelens over de wereld.

Wie zijn opinies in kranten of tijdschriften laat afdrukken wordt al gauw onaangenaam verrast door het onbegrijpelijke maar onmiskenbare feit dat zijn opinies niets uitmaken en nooit iemand tot een ander inzicht brengen. Hoe kan dat? De schrijver vindt zichzelf heel verstandig, zijn meningen worden in honderdduizenden exemplaren van de krant afgedrukt en niemand trekt zich er iets van aan.

Het is alleen te begrijpen als je aanneemt dat er niet honderdduizenden exemplaren zijn, maar slechts enkele, die op strategische plaatsen worden uitgezet. Een in je eigen brievenbus. Een paar in de krantenwinkels waar je dagelijks langsloopt. Een stapeltje op het station, maar alleen de bovenste twee zijn echt, als je het zo al noemen kan.

Je vrienden zeggen wel eens dat ze iets van je gelezen hebben, maar die vrienden zijn ook maar neergezet door de regisseur, als figuranten. Is het niet opvallend hoe vaak je in het buitenland mensen tegenkomt die sprekend lijken op iemand die je in een heel andere gedaante kent? Kijk, die vuilnisman die in dit Italiaanse stadje iedere ochtend de zakken ophaalt, is dat niet net Wim Duisenberg, die we thuis als bankier op de televisie zien? Hij lijkt er niet alleen op, het is hem ook. De regisseur is machtig, maar hij moet het doen met wat hij heeft. De voorraad figuranten is niet zo onuitputtelijk dat hij het zonder dubbelrollen kan stellen. Hij moet wel erg bezuinigen de laatste tijd, dat komt omdat hij in de geestelijke gezondheidszorg werkt. De muziekgroepjes zijn blijkbaar op en daarom moeten we nu weer naar Doe Maar luisteren. Nou, vooruit, dat zou nog kunnen, maar dat Jan Nagel na dertig jaar weer eens ingezet wordt als politieke onruststoker, dat gelooft toch niemand?

Een beetje bijgeschminkt en met kussens wat dikker gemaakt dan in zijn politieke glorietijd. Er was een foto van zijn buik genomen van een heel laag standpunt, de buik was een grote gelijkzijdige driehoek met een brede basis geworden en zo leek hij net die man uit een van de films van Monty Python, die na een stevige maaltijd nog een chocolaatje krijgt opgedrongen en dan uit elkaar barst. Die foto was voor de goede verstaander, om te laten zien dat het maar een voorstelling was. En dan had Jan Nagel het ook nog over regenten in de politiek, alsof hij plotseling voor zijn rol was opgeroepen en geen nieuwe tekst had kunnen leren.

Laat ik maar weer doen alsof het echt is, anders leest het zo moeizaam.

In ernst, die partij Leefbaar Nederland is wel de vreemdste partij die er in Nederland is opgericht sinds de partij die als beginselprogramma had `de borrel drie cent en vrij vissen in het Vondelpark'.

Een verzameling van lokale partijtjes die het over geen enkel politiek punt eens hoeven zijn om zich aan te sluiten bij de overkoepelende Leefbaar-partij. Er zijn gesprekken met de middenstanders en met de autopartij Mobiel Nederland. Waarschijnlijk ook met milieugroepen, want zonder aandacht voor het milieu gaat het tegenwoordig niet. Zullen de milieugroepen en de autopartij het straks eens kunnen worden? Zeker wel, want Leefbaar is er voor alle goede doelen en heeft geen politieke beginselen waarover meningsverschillen kunnen ontstaan. Het gaat niet om de tegenstelling tussen links en rechts, maar tussen ouderwets en modern, werd er gezegd.

In de tijd dat er veel politieke demonstraties waren, was er ook een keer een oproer van volstrekt onpolitieke jongeren die schreeuwend door de stad trokken en vernielingen aanrichtten en daarbij slechts één strijdkreet hadden: `Ik wil Bolletje!' Het staat in de geschiedenis bekend als het Bolletje-oproer. Als het beginselprogramma van Leefbaar Nederland nog eens geschreven wordt, zal het kort kunnen zijn: `Ik wil Bolletje!'

Maar hoe gedachteloos dat Leefbaar er ook uitziet, je krijgt toch het idee dat het een typisch moderne partij is, die best succes zou kunnen hebben. Het is in zekere zin een karikatuur van wat de grote partijen geworden zijn, vooral de vroegere sociaal-democratische partijen.

Waar doet dat Leefbaar het meest aan denken? Aan de succesvolste van die partijen, het Britse New Labour van Tony Blair. Ook Blair zegt steeds dat links en rechts niet meer bestaan en dat het alleen om oud of modern gaat. Hij heeft de politieke geschilpunten afgeschaft en ze vervangen door stijlverschillen. Hij ziet er inderdaad moderner uit dan zijn tegenstanders. Hij laat een Derde Weg verzinnen en terwijl zijn tegenstanders zich nog afvragen wat dat zou kunnen betekenen, is hij ze ver voor, want inmiddels is hij alweer met een Vierde Weg gekomen, die nog moderner is dan de Derde. Ik wil Bolletje! zou ook het beginselprogramma van New Labour kunnen zijn.

Zijn er werkelijk geen echte grote politieke strijdpunten meer? Dat lijkt me kras. De privatisering van alles en nog wat wordt door velen met groot wantrouwen of zelfs afschuw bekeken. Een groot parlementair debat erover is bijna ondenkbaar en als het wel gehouden zou worden, zou het standpunt van de grote partijen zijn dat er nu eenmaal geen terug mogelijk is op de weg naar de moderniteit. Over de buitenlandse politiek zou je ook heftige meningsverschillen verwachten, sinds de NAVO haar eerste aanvalsoorlog heeft gevoerd. Maar nee, heftige meningsverschillen zijn ouderwets.

Moderne politiek lijkt op het knopje voor die liftdeur waar ik het in het begin over had, een placebo om ons iets te doen te geven.

    • Hans Ree