Arbeidsinspectie mag voortaan zelf boetes opleggen

De boetes zijn verlaagd, maar een grotere pakkans moet de naleving van de Arbowet bevorderen. De Arbeidsinspectie mag vanaf deze week zelf boetes opleggen, zonder tussenkomst van de rechter.

De nooduitgang versperd? Dat kost 3.000 gulden. Geen brandblussers op de werkplek? 1.000 gulden. Of ontbreekt een niet-rokersruimte in de kantine? Dan betaalt de werkgever 600 gulden boete. Op overtreding van de Arbowet staan al jaren geldboetes, variërend van 250 tot 25.000 gulden, maar het komt lang niet altijd tot een veroordeling. De gang naar de rechter is lang en moeizaam.

Eerst komt de Arbeidsinspectie op bezoek. Die stelt de overtreding vast en stuurt daarover een brief aan de werkgever, die de gelegenheid krijgt het geconstateerde gebrek te verhelpen. Blijkt dat bij een tweede bezoek van de inspecteur nog altijd niet in orde, dan volgt een waarschuwing. Het derde bezoek leidt tot een proces-verbaal, dat naar het openbaar ministerie gaat. Dat bekijkt of strafvervolging opportuun is. Pas als het OM besluit niet te seponeren, volgt een transactie of dient de zaak voor de economische politierechter, of, bij ernstige overtredingen, de meervoudige strafkamer.

Sinds gisteren is de gewijzigde Arbowet van kracht die deze procedure fors bekort. De Arbeidsinspectie mag voortaan zelf zogeheten `bestuurlijke boetes' opleggen, waardoor tussenkomst van de rechter niet meer nodig is. Een werkgever krijgt bij de eerste controle direct een waarschuwing en als de inspecteur bij zijn tweede bezoek opnieuw onregelmatigheden constateert, kan hij onmiddellijk een boete uitdelen. Binnen acht weken ontvangt de werkgever dan een acceptgiro, die binnen zes weken betaald moet zijn.

Lik-op-stukbeleid, volgens het ministerie van Sociale Zaken, dat naleving van de Arbowet ,,eenvoudiger, helderder en beknopter'' maakt. Maar er is ook kritiek. Zo waarschuwt werkgeverscentrale VNO-NCW voor willekeur. ,,Handhaving door het opleggen van bestuurlijke boetes aan de hand van vrij vage criteria met veel `open' normen is niet goed mogelijk of tenminste voor de toezichthoudende ambtenaren niet eenvoudig'', aldus de werkgevers. Bovendien vinden zij de boetes te hoog.

FNV Bondgenoten daarentegen vindt de boetes te laag. ,,Het blijkt dat de boete aanmerkelijk lager is dan de kosten die bedrijven moeten maken om aan de wet te voldoen. Je bent dus wel gek als je je aan de wet houdt'', aldus Jan Warning van FNV Bondgenoten. Een inventarisatie maken van de risico's op het werk kost bijvoorbeeld zo'n 1.500 gulden voor een kantoor met 45 werknemers. De boete van de Arbeidsinspectie komt op 600 gulden. ,,Dan kies je toch voor de boete'', aldus Warning.

Staatssecretaris Hoogervorst stelt in een reactie op Kamervragen hierover dat een boete altijd gepaard gaat met de verplichting de vastgestelde tekortkomingen op de werkvloer aan te passen. ,,De inspectie zal net zo vaak terugkeren tot de betreffende overtreding is opgeheven'', schrijft Hoogervorst. Als dezelfde overtreding drie keer binnen twee jaar is geconstateerd, volgt bovendien alsnog strafrechtelijke vervolging. Het openbaar ministerie zal dan in beginsel hogere boetes eisen dan door de Arbeidsinspectie zijn opgelegd. ,,Het is voor werkgevers dus nooit aantrekkelijk om vervolging door het OM af te wachten'', aldus Hoogervorst.

FNV Bondgenoten vindt het verweer van de staatssecretaris niet overtuigend. ,,Bedrijven zijn beter af door gewoon de boete te betalen in plaats van een goed arbobeleid te voeren'', aldus de beoogd voorzitter van de grootste FNV-bond, H. de Vries, gisteren op een conferentie over arbeidsomstandigheden.

De Vries komt daarom met een alternatief plan. Bedrijven die keer op keer de Arbowet overtreden, moeten openlijk aan de schandpaal worden genageld. Dat is volgens De Vries effectiever dan welke boete ook. ,,Een bedrijf wil niet negatief in de publiciteit komen en zal er dus voor zorgen, door de Arbowet na te leven, dat dit niet gebeurt.''

    • Jochen van Barschot