Spaanse criminelen zoeken bescherming in de politiek

In Spanje proberen frauderende en corrupte zakenlieden uit de gevangenis te blijven door parlementaire onschendbaarheid te zoeken.

Waar in de rest van Europa ultrarechts fungeert als electorale uitlaatklep voor onvrede met de gevestigde partijen, heeft Spanje bij verkiezingen zijn eigen variant voor de proteststem. Stem tegen, stem een oplichter.

Zeker twee van `s lands meest omstreden zakenlieden hebben zich bij de verkiezingen begin volgend jaar verkiesbaar gesteld als lijsttrekkers van een partij. Voormalig Banesto-bankier Mario Conde, verwikkeld in een van de grootste fraudeschandalen van het land, voert de centrum-liberale partij CDS aan.

En Jesús Gil y Gil, onder vervolging wegens miljoenenplundering van de gemeentekas van Marbella, presenteert zich met zijn partij GIL (Grupo Indepediente Liberal). De onrust over de Spaanse kieswet groeit, nu beiden een goede kans maken om een zetel in het parlement te veroveren.

Gebruind, met het haar immer strak in de brillantine, een duur maar net niet opzichtig maatpak. Alsof er niets is veranderd, presenteerde Mario Conde zichzelf de afgelopen weken als de redder van de CDS, het vrijwel verdwenen partijtje van de vroegere premier Adolfo Suárez. Over een ding zijn zelfs zijn ergste vijanden het wel eens: aan karakter ontbreekt het Conde niet. Noch aan brutaliteit, want met een eis van 49 jaar gevangenisstraf aan zijn broek dreigt Conde de geschiedenis in te gaan als `s lands grootste bankfraudeur. Tientallen miljoenen guldens stak hij in eigen zak. Er was een recordbedrag van 27 miljoen gulden als borg nodig om op vrije voeten te blijven.

Ooit was Conde een snelle self-made bankier, de schrik van de gevestigde financiële wereld en ongekend populair bij de jeugd. Hij liet zich toen graag het gerucht aanleunen dat hij zich kandidaat wilde stellen voor het premierschap. Eind 1993 greep de centrale bank van Spanje echter in bij Banesto, het beursgenoteerde vlaggenschip van de ex-bankier. Technisch gesproken was de investeringsbank bankroet na jaren te zijn leeggeplunderd door zijn topman.

Naar eigen zeggen het slachtoffer van een samenzwering verdween Conde korte tijd in het gevang. De ex-bankier perste op zijn beurt min of meer openlijk de toenmalige regering González af met compromitterende dossiers. Het mocht niet baten: inmiddels is Conde in een van de kleinere zaken veroordeeld tot een gevangenisstraf van vier jaar en een terugbetaling van acht miljoen gulden aan zijn vroegere bank. De hoofdmoot van het proces is nog in volle gang.

En nu is er dan de nieuwe lijsttrekker van de CDS. Conde ziet zichzelf daarbij ruimhartig gesteund door het juist gelanceerde glossy maandblad MC. MC, uitgever Mario Conde, bevat een uitneembaar middenkadertje met ,,Geprekken met Mario Conde'', handig voor verzamelaars van het gedachtengoed van de politieke leider. Erg veel stelt dat laatste overigens niet voor en anders dan tien jaar geleden vormt Conde dan ook geen ernstige bedreiging voor de gevestigde partijen.

Het politieke project van de gevallen ex-bankier wordt door velen dan ook beschouwd als een ambitieuze poging om uit de cel te blijven. Want als Conde gekozen wordt, al is het maar met een zetel, geniet hij parlementaire onschendbaarheid. Die moet dan eerst weer worden opgeheven. Bovendien bestaat er de kans dat de uiterst omvangrijke Banesto-rechtszaak, die nu al twee jaar loopt, nog eens dunnetjes overgedaan moet worden voor een ander gerecht. Hoger beroep en cassatie meegerekend kost dat als het even meezit een jaar of tien, vijftien. Conde (51 jaar) heeft de tijd aan zijn zijde: in Spanje hoeven bejaarden niet in het gevang.

Volgens zijn tegenstanders speelt iets dergelijks ook een rol bij het besluit van Jesús Gil om zijn partij GIL aan te melden bij de landelijke verkiezingen, die in maart gepland staan. Gil combineert al jaren het burgemeesterschap van Marbella met een lucratieve handel in onroerend goed. Daarnaast is hij eigenaar-voorzitter van voetbalclub Atlético Madrid. ,,Ik betaal bijna alles met zwart geld'', verklaarde Gil nog onlangs in een dagbladinterview op de vraag hoe hij zijn club uit het moeras had getrokken.

Er loopt al een rechtszaak tegen Gil wegens het betalen van de shirtreclame van Atlético uit de gemeentekas van Marbella. Juist gepubliceerde documenten doen vermoeden dat daar binnenkort nog een paar rechtszaken bijkomen wegens algehele plundering van de gemeentekas. Anders dan Conde heeft Gil al bewezen dat hij politiek zijn mannetje staat. Drijvend op het ongenoegen met de gevestigde partijen heeft Gil Marbella nog stevig in handen en slaagde hij er in om nog enkele steden in het zuiden te veroveren.

Inmiddels is de discussie losgebarsten of dit allemaal nu wel de bedoeling is van Spanjes relatief jonge democratie. Voer voor rechtsgeleerden: de kieswet sluit kandidaten met een vrijheidsstraf weliswaar uit van verkiezing, maar de strafwet maakt daar weer uitzonderingen op.

Zelf heeft Mario Conde nog eens de jurisprudentie van het Europese Hof voor de mensenrechten er op na geslagen. Er is volgens hem geen twijfel mogelijk: bij beknotting van het passieve kiesrecht is terughoudendheid gepast. ,,En altijd ten gunste van de individuele vrijheden'', aldus de ex-bankier.

    • Steven Adolf