Essamba laat haar vrouwen lonken

De fotografe Angèle Etoundi Essamba werd geboren in Kameroen, verhuisde op haar tiende naar Parijs en kreeg haar opleiding aan de Fotovakschool in Apeldoorn. Daar werd ze geïnspireerd door fotografen als Man Ray en Horst P. Horst, en legde ze de basis voor de stijl die haar handelsmerk zou worden: zwart-wit portretten van overwegend zwarte vrouwen, gemaakt met een minimum aan technische hulpmiddelen.

Op de tentoonstelling Symboles in het Van Reekum Museum is alleen Essamba's werk van de laatste twee jaar te zien. In deze korte tijd maakte ze als fotografe echter een ware groeispurt door. In 1998 laat ze haar modellen nog poseren met hoofdtooien, voiles en constructies van ijzerdraad. Het zijn mooie, plechtige foto's, maar de composities doen wat gezocht aan en verraden een grote invloed van modefotografie. In de foto's van het afgelopen jaar gebeurt er iets opmerkelijks. Dezelfde ernstige, zwarte vrouwen lijken opeens niet meer te poseren, maar blikken rustig de camera in. Essamba drukt nu hun naakte beeltenis af tegen een achtergrond van structuren uit de natuur: zandbodem, boomschors, omgeploegd akkerland. Vrouw en omgeving versmelten, en de natuurlijke achtergrond geeft de portretten de diepgang die ze eerder ontbeerden. In de serie `Immortelles' verlaat Essamba zelfs de wetten van het portret en knipt ze de hoofden van haar modellen uit langs de lijnen die het decor aangeeft, waaruit nieuwe, curieuze vormen ontstaan. Het effect is heel spannend: opeens is de vrouw in de foto de gevangene van dezelfde fijne lijntjes die haar eerder beschermden als een sluier. Het is te hopen dat de `Immortelles' een voorproefje zijn van de richting die Essamba in de toekomst in zal slaan. Aan haar thematiek hoeft ze niets te veranderen – juist door haar onderwerp zorgvuldig af te bakenen kan ze het zo grondig onderzoeken.

Een al evenzeer geslaagde fotoreeks vormen de `Héritages' (1999), waarin Essamba's modellen het podium moeten delen met traditionele Afrikaanse maskers. De vrouwen loenzen en lonken naar hun houten evenbeeld, of kijken er juist geïrriteerd van weg. Het Van Reekum Museum heeft een paar prachtige echte maskers uit de collectie van het Afrika Museum in Berg en Dal aan de expositie toegevoegd. Een leuk gebaar, maar eigenlijk overbodig, want de foto's van Essamba spreken voor zichzelf.

Tentoonstelling: Symboles. Foto's van Angèle Etoundi Essamba en maskers uit West-Afrika. In: Van Reekum Museum, Apeldoorn. Geopend di-vr: 10-17 u, za-zo: 13-17 u. Entree ƒ2,50. Te zien t/m 2 januari 2000.

    • Sandra Heerma van Voss