`Voorschot op de nieuwe dans'

Het Rotterdamse Scapino Ballet werkt aan een non-stop danscollage van vier onafhankelijke werken. ,,`TWOOLS' is een mengeling van serieuze moderne dans en entertainment'', zegt artistiek directeur Ed Wubbe, die voor `de verpakking' zorgt.

Een week voor de première van het nieuwe stuk van het Scapino Ballet heerst er chaos in het gebouw van het Rotterdamse dansgezelschap. In één van de studio's oefent een koppel een gecompliceerde draai, in een ander bewegen twee mannen zich als in een droom om elkaar heen. Een deur verderop waggelt een tiental dansers als een kolonie pinguïns door de zaal, met de vingers van hun linkerhand het gesnater van de poolbewoners imiterend. Iedereen lijkt zijn eigen idee te volgen. Toch maken de uiteenlopende ingrediënten allemaal deel uit van hetzelfde stuk. Pas in een zeer laat stadium worden ze samengevoegd tot een geheel.

Dit is niet de conventionele methode voor het maken van een ballet. Maar TWOOLS, dat aanstaande dinsdag en woensdag exclusief te zien is in de Rotterdamse Schouwburg, is dan ook geen gewone dansvoorstelling. In plaats van de traditionele twee of drie balletten met een pauze, brengt het Rotterdamse gezelschap een 75 minuten durende non-stop dansvoorstelling zonder thema of verhaal. Het is een collage van vier onafhankelijke werken van Nanine Linning, Keith-Derrick Randolph, Ederson Rodrigues Xavier en artistiek directeur van Scapino, Ed Wubbe. De laatst genoemde voorziet de losse delen van choreografisch cement in de vorm van korte ensemblestukken waarvan de `pinguïn-stap' onderdeel uitmaakt.

,,Ik maak de verpakking'', noemt Wubbe het zelf. ,,De tussenstukken haken in op de sfeer van de drie duetten en het trio, maar zijn ook bedoeld als contrast. Naast die serieuze stukken zet ik stukjes met show- en musical-elementen. Het zit echt op het randje van de kitsch. TWOOLS is een mengeling van serieuze moderne dans en entertainment. Dat zijn twee zaken die volgens veel mensen vloeken en daarom is het leuk om daar mee te experimenteren. En bovendien, waarom zou goede moderne dans geen entertainment zijn?''

Het idee voor TWOOLS kwam in eerste instantie voort uit de wens een stuk voor het Rotterdamse publiek te maken – `we zijn per slot van rekening een stadsgezelschap'. Maar sterker nog woog de drang tot experimenteren. Wubbe: ,,Ik wilde mezelf en het gezelschap stimuleren op een andere manier te produceren. Door onszelf andere voorwaarden te stellen, kunnen we andere beslissingen forceren en uiteindelijk tot een nieuw resultaat komen.''

De belangrijkste voorwaarde die werd gesteld was een extreem korte productietijd. Pas anderhalve week voor de première begon het gezelschap de ensemblestukken in te studeren. Gaandeweg werden ideeën uitgeprobeerd, stukjes in elkaar geschoven en nieuwe suggesties verwerkt. Wubbe: ,,Doordat je weinig tijd hebt, neem je andere beslissingen. Dat geldt zelfs voor de muziek. I feel alright van James Brown is nou niet een stuk muziek dat ik normaal snel zou gebruiken. Maar onder tijdsdruk neem je risico's die misschien iets interessants opleveren. Normaal ben je als choreograaf langdurig en bewust bezig met het afwegen van wat wel en wat niet gebruikt moet worden. Nu doe ik gewoon wat in me opkomt; ik geef mezelf de kans niet te wikken en wegen. Het resultaat is een soort instant choreografie.''

Wubbe legt uit wat dit betekent voor de constructie van zijn ballet. ,,Als ik een knelpunt tegenkom in een overgang dan kies ik nu voor een basale oplossing die werkt. Choreografen maken het zich vaak moeilijker dan nodig is. Ze laten de meest natuurlijke oplossingen liggen omdat die te gemakkelijk zouden zijn.'' Het kiezen voor de `natuurlijke oplossing' maakt het werk echter niet makkelijker om uit te voeren volgens de choreograaf. ,,Het maakt de dansers onzeker. Ze moeten nu werken met oplossingen voor overgangen tussen frasen die misschien wel vanzelfsprekend zijn maar die ze normaal niet gebruiken.''

Hoewel alles op papier staat, blijft de uitkomst van het dansexperiment ook voor Wubbe een verrassing. ,,Maar ik gun mezelf de luxe om achteraf te kunnen zeggen `dit deel was minder geslaagd en dat deel pakte goed uit'. Het gevaar is natuurlijk dat je achteraf bedenkt `kan dat eigenlijk wel? Is het niet te popie-jopie?'. In de dans zijn we al gauw bang dat het niet genoeg kunst is. Maar een beetje relativering op zijn tijd is heel belangrijk, denk ik. Natuurlijk nemen we onszelf en ons werk serieus maar het is goed eens niet zo naar binnen gekeerd bezig te zijn.''

Hoewel Wubbe niet pretendeert een revolutie in de danswereld te beogen, durft hij de nieuwe voorstelling wel `een voorschot op de dans in het nieuwe millennium' te noemen. Ingesleten gewoonten, stijl- en vormconventies moeten op zijn kop worden gezet. ,,Het is net als met de titel van het stuk'', zegt de choreograaf. ,,TWOOLS is een samentrekking van `two', dat verwijst naar de duetten in het stuk, en `tools', de dansgereedschappen waarmee we aan de vorm sleutelen. Samengevoegd vormen die twee woorden een niet bestaande term, zonder associaties en verwachtingen. Net als deze voorstelling dus.''

Het is de bedoeling dat TWOOLS een jaarlijks terugkerend programma wordt, waarin werk van jonge choreografen van binnen en buiten het gezelschap wordt gepresenteerd. TWOOLS II staat al gepland voor mei 2000 en Wubbe heeft al ex-Djazzex choreograaf Neel van Doorn gestrikt voor een korte bijdrage. ,,Maar het concept kan in de toekomst worden uitgebouwd'', meent de artistiek directeur. ,,Je zou bijvoorbeeld allemaal anderhalve minuut durende stukken met twintig dansers kunnen maken en daar een avondvullend programma omheen kunnen construeren. Een balletavond mag best eens anders dan anders verlopen. Het mag best een feestje zijn.''

TWOOLS van Scapino Ballet Rotterdam: 2 en 3/11, Rotterdamse Schouwburg. Inl. (010) 4118110.