Max Havelaar vecht met EU voor `eerlijke' bananen

De producenten en handelaren van `Max Havelaar-bananen' lopen te hoop tegen het bananen-importregime van de Europese Unie en de cosmetische eisen van supermarkten. Desondanks stijgen de verkoopcijfers.

De fairtrade-organisaties zijn gefrustreerd door de wetenschap dat ze meer bananen kunnen verkopen dan ze nu doen en tegen lagere prijzen als de importrestricties van de EU worden verzacht. Het gaat hierbij om een milieuvriendelijke teelt met een veel grotere opbrengst voor de boeren door lagere marges voor de tussenhandel dan het product dat via grote concerns op de markt komt. In Europa is het product te koop onder de naam Oké.

Uit onderzoek van de Europese Commissie in 1997 bleek dat driekwart van de EU-bevolking fairtrade-bananen zou kopen als ze tegen dezelfde prijs naast de gewone bananen zouden liggen. In Zwitserland is al 15 procent van alle verkochte bananen afkomstig van fairtrade-producenten. In 1999 komt dit naar verwachting neer op 9.000 ton bananen.

Dat Amerikaanse bananenhandelaren niet blij zijn met het Europese importbeleid voor bananen mag duidelijk zijn. Het systeem van quota's en heffingen moest de ACP-bananen - afkomstig uit de voormalige Europese kolonies in Afrika, de Caraïben en de Pacific - beschermen tegen de `dollarbananen' van multinationals als Chiquita, Del Monte en Dole. De Wereldhandelsorganisatie (WTO) veroordeelde de EU begin april voor de derde keer voor haar bananenregime. Maar ook binnen Europa schept het bananenbeleid verdeeldheid: Duitsland, Denemarken, Nederland en Belgie zijn fel tegenstander van de restricties.

De producenten, importeurs en verkopers van de fairtrade-bananen (o.a. Max Havelaar) die hun handel in Europa op de markt brengen hebben daarbij hun eigen problemen met de handelsregels. Om zich voor te bereiden op de wereldhandelsconferentie in Seattle eind november, kwamen ze de afgelopen drie dagen bijeen in Brussel. De bananenproblematiek wordt in Seattle een belangrijk onderdeel van de agenda.

Bananentelers als de Ecuadoriaan Jorge Ramirez uitten daarom in Brussel hun bezorgdheid over de hoeveelheid bananen die verspild wordt. Slechts een klein deel kan hij als fairtrade-banaan verkopen. Importeurs klaagden over de dure importvergunningen. De fairtrade-bananen zouden hierdoor vijf tot zeven dollar duurder zijn per ingevoerde doos van 18 kilo dan de traditionele bananen. Dat is bijna net zoveel als de importeurs aan de producenten betalen.

Ambassadeur Edwin Laurent van de Oost-Caraïbische Staten nuanceerde de klachten aan het adres van de Europese Commissie. Hij benadrukte dat er voor de bananentelers die `eerlijke handel' hoog in hun vaandel voeren, een groter gevaar is dan slechte regels: namelijk geen regels. In de Verenigde Staten krijgen deze handelaren al helemaal geen kans tegenover de grote bananenbedrijven.

Trouwens, niet alleen het Europese beleid belemmert de fairtrade, ook de supermarkten werpen blokkades op. De Max Havelaar-bananen concurreren in de schappen met de perfect gele bananen van Amerikaanse afkomst en worden wegens hoge cosmetische eisen door de supermarkten op krassen en vlekken afgewezen. Maar milieumanager Mogens Werge van de Deense supermarktketen FDB vindt dat de fairtrade-organisaties de hand ook in eigen boezem moeten steken. De bananen moeten beter gepromoot worden, meent hij. ,,Een derde van de Denen is politiek consument en vindt het niet erg om meer voor producten te betalen als ze maar genoeg vertrouwen in het label hebben'', zegt hij.

Ondanks de vele hindernissen ziet de toekomst voor de fairtrade-bananen er dus niet slecht uit. Sinds de oprichting van de organisatie drie jaar geleden is de verkoop gestegen, evenals het aantal deelnemende landen dat nu tot zeven is gegroeid.

En het EU-beleid? Frans Papma van Max Havelaar verwacht niet dat er veel verandert. Veiling van de importvergunningen, die sinds 1993 op basis van handel in het verleden worden verdeeld, bleek geen optie. Een systeem waarbij alleen de tarieven worden berekend en de quota's wegvallen zou het gunstigst zijn. ,,Voor de EU zijn alle bananen gelijk. Waarschijnlijk blijft dat voorlopig zo, met een overgangsperiode naar het tariff-only systeem.'' Hij waarschuwt: ,,Maar een periode van drie, vier jaar houden veel kleinere boeren niet meer vol.''