Jeugdschaak

In de tweede helft van september deden de Nederlanders Ruud Janssen en Dennis de Vreugt mee aan het jeugdwereldkampioenschap in Jerevan. De Russische grootmeester Alexander Galkin werd kampioen. Omdat hij het best tegen de beroerde speelomstandigheden kon, werd er geschreven, maar dat was flauw. Het was een sterk toernooi. De Oezbeek Kasimdzjanov, die we goed kennen uit twee Hoogovenstoernooien, werd tweede en de derde plaats werd gedeeld door de Armeniërs Asrian en Aronian, die al in het gewone wereldkampioenschap in Las Vegas hadden meegespeeld. Janssen en De Vreugt deden het niet slecht en niet bijzonder goed en eindigden in de middenmoot.

Voor Janssen was het de laatste keer, maar De Vreugt mag nog een keer meedoen, want hij was pas achttien jaar. Bovendien kreeg hij een gelegenheid om onmiddellijk revanche te nemen, want zes dagen nadat het toernooi in Jerevan was afgelopen begon in de Griekse stad Patras het jeugdkampioenschap van Europa. Vorig jaar won De Vreugt dat in de categorie `onder de achttien'. Nu ging het om het belangrijkste jeugdkampioenschap: onder de twintig jaar.

De Vreugt won weer en zeer overtuigend. Twee ronden voor het eind stond hij anderhalve punt voor. Voor de zekerheid maakte hij nog twee remises en hij bleef daarmee een punt voor op de Rus Alexej Iljoesjin.

Twee keer achter elkaar Europees kampioen worden, het is niet gering. Nederland heeft zeer sterke jeugdspelers, ook in de lagere leeftijdsklassen. Maar ook de rest van de wereld slaapt niet.

Toen in 1922 de tienjarige Samuel Reshevsky een toernooipartij won van wereldkampioenskandidaat David Janowski was het een sensatie. Later werd vermoed dat hij eigenlijk twaalf jaar was geweest en dat zijn vader, die hem als wonderkind in Europa had laten rondreizen, voor de publiciteit twee jaar van zijn leeftijd had afgetrokken. Tien of twaalf jaar, een sensatie bleef het. Bobby Fischer was jong toen hij zijn eerste grote successen haalde, maar hij werd niet als wonderkind beschouwd. Judit Polgar wel, toen ze op elfjarige leeftijd voor het eerst van een grootmeester won. Sindsdien zijn er zoveel schaakbegaafde kinderen gekomen, dat niemand hen meer als een wonder beschouwt.

Surya Gangula uit India, Luke McShane uit Engeland en Hikara Nakamura uit de Verenigde Staten wonnen op elfjarige leeftijd mooie partijen van grootmeesters. David Howell, acht jaar oud, won onlangs van de Engelse grootmeester John Nunn. Het was een vluggertje, maar het was ook een keurige partij waarin Nunn lijnrecht verslagen werd.

De opvolger van Dennis de Vreugt als Europees kampioen onder de achttien jaar, Teimur Radjabov uit Bakoe, is twaalf jaar en wordt door kenners als de sterkste van de kleine kinderen beschouwd. En dan is er de dertienjarige Bu Xiangzhi uit China, die waarschijnlijk de jongste grootmeester uit de geschiedenis wordt. Wie in de wieg niet met schaken begint, is tegenwoordig te laat.

Wit Antsjev (Bulgarije)-zwart De Vreugt, EK Patras 1999

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 e7-e5 6. Pd4-b5 d7-d6 7. Pc3-d5 Pf6xd5 8. e4xd5 Pc6-b8 9. a2-a4 Lf8-e7 10. Lf1-e2 0-0 11. 0-0 a7-a6 12. Pb5-a3 Pb8-d7 13. f2-f4 Deze zet geeft zwart de gelegenheid tot een scherpe tegenactie. Voorzichtiger is 13. Pc4 of 13. Le3. 13...b7-b5 14. Kg1-h1 b5xa4 15. Pa3-c4 e5xf4 16. Ta1xa4 Wit kan niet beide pionnen terugwinnen. In Rowson-Adams, eerste matchpartij, Londen 1998, deed wit 16. Ld2 Pe5 17. La5. Zwart won na ingewikkelde strijd. 16...g7-g5 Zo is het een soort koningsgambiet geworden. Wit heeft wat compensatie voor de pion, maar niet genoeg. 17. b2-b4 Le7-f6 18. Le2-d3 Lf6-g7 19. Ta4-a3 Pd7-f6 20. Lc1-b2 Lc8-b7 21. Lb2-d4 h7-h6 22. Ld3-f5 Tf8-e8 23. Pc4-a5 Ta8-b8 24. c2-c4 Dd8-c7 25. Ta3-h3 Dc7-e7 26. c4-c5 Waarschijnlijk heeft wit niet gezien dat zwart hierna de d-pion kan nemen. 26...d6xc5 27. b4xc5 Lb7xd5 28. Ld4xf6 De7xf6 29. Dd1xd5 Te8-e5 30. Dd5-c4 Te5xf5 31. Th3-a3 Nu staat zwart twee pionnen voor, maar wit heeft door zijn c-pion nog tegenkansen. Zwart komt met een aardige oplossing, een dame-offer. 31...Df6-b2 32. Ta3-d3 Db2-b5 33. Td3-b3

33...Tf5xc5 Het passieve 33...De8 was natuurlijk niet de bedoeling van zwarts vorige zetten. 34. Tb3xb5 Tb8xb5 35. Dc4-e4 Tb5xa5 Met toren, loper en drie pionnen voor de dame staat zwart gewonnen. 36. Tf1-d1 Lg7-f6 37. h2-h4 Tc5-e5 38. De4-a8+ Kg8-g7 39. Td1-c1 g5-g4 40. Tc1-c8 Ta5-a1+ 41. Kh1-h2 h6-h5 Wit gaf op.

Wit Liang Shuai-zwart Bu Xiangzhi, Qingdao Daily Cup 1999

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 c7-c5 3. d4-d5 e7-e6 4. Pb1-c3 e6xd5 5. c4xd5 d7-d6 6. e2-e4 g7-g6 7. Lf1-e2 Lf8-g7 8. Lc1-f4 0-0 9. Dd1-c2 Een slimmigheidje. Na het normale 9. Pf3 kan zwart met 9...b5 actief spel krijgen, omdat 10. Lxb5 Pxe4 11. Pxe4 Da5+ wit niets oplevert. Wit verhindert dit, maar zijn dame staat op c2 niet goed. 9...a7-a6 10. a2-a4 Dd8-e7 11. Pg1-f3 Pf6-h5 12. Lf4-g5 f7-f6 13. Lg5-e3 f6-f5 14. e4xf5 Lc8xf5 15. Dc2-d2 Pb8-d7 16. h2-h3 Ph5-f6 17. Pf3-h4 Zo probeert wit toch nog iets te bereiken in de opening, maar de omstandigheden zijn er niet naar. 17...Lf5-e4 18. 18. f2-f3 Deze schijnbare stukwinst ziet er misschien aardig uit, maar iedere ervaren Benoni-speler beseft dat er nu iets in moet zitten voor zwart. Bu, nog niet zo ervaren, weet dat ook heel goed en komt met een mooie zet.

18...Ta8-e8 Deze kalme ontwikkelingszet laat zien hoe slecht het met wit gesteld is. Hij kan het stuk niet goed nemen. Na 19. fxe4 Pxe4 20. Pxe4 is zowel 20...Dxe4 als 20...Dxh4+ 21. Pf2 Lh6 22. Lxh6 Txf2 goed voor zwart. En ook bescheiden 19. Lf2 gaat niet goed, want na 19...Pb6 20. fxe4 Pxe4 21. Pxe4 Dxe4 heeft zwart beslissende aanval. 19. Le3-g5 De7-e5 20. Lg5-f4 Nu zou 20. fxe4 zwart na 20...Dg3+ 21. Kd1 Pxe4 22. Pxe4 Txe4 weer een winnende aanval geven. 20...De5-d4 21. Lf4xd6 Wit legt het hoofd in de schoot. Ook nu zouden de zwarte stukken na 21. fxe4 Pxe4 tot moordende activiteit komen. Het hardnekkigst was 21. 0-0-0, maar na 21...Pxd5 22. Lxd6 Pxc3 23. bxc3 Dxa4 24. fxe4 Tf2 heeft zwart weer een winnende aanval. 21...Le4-d3 Nu is het zwart die materiaal wint. 22. 0-0-0 Ld3xe2 23. Ld6xf8 Kg8xf8 24. Ph4xg6+ h7xg6 25. Pc3xe2 Dd4xd2+ 26. Td1xd2 Lg7-h6 27. f3-f4 Pf6-e4 28. Td2-c2 Pd7-f6 Met toren en twee pionnen tegen twee stukken staat wit materieel niet zo slecht, maar de zwarte stukken zijn te actief. 29. Th1-d1 Pe4-f2 30. Td1-f1 Pf2-d3+ 31. Kc1-b1 Pf6xd5 32. Tc2-d2 c5-c4 33. g2-g4 Kf8-g8 34. b2-b3 Te8xe2 Wit gaf op.