Het Taksim-plein heeft het allemaal

Een meisje met hoofddoek wacht geduldig op de bus. Als een jongen voorbijloopt en haar een uitdagende blik toewerpt, kijkt ze verlegen naar de grond en frunnikt wat aan haar hoofddoek. Maar zou het meisje beseffen wat er achter haar rug op het terras van café Borsa gebeurt?

Daar zit een dame van naar het lijkt zo'n zestig jaar iedere twee minuten aan de zoom van haar jurk te pulken. Als ze gaat zitten zit de zoom nog op decente hoogte, maar al na tien minuten is het duidelijk dat de vrouw voor heel wat meer dan een drankje naar het terras gekomen is. Twee homo-hoeren, die even verderop cola drinken, barsten even in lachen uit als ze zien wat er gebeurt maar kijken al weer snel richting plein, want daar lopen de klanten. Ook twee zakenlieden, die al spelend met hun mobiele telefoon een bespreking op het terras houden, zien wat er gebeurt, maar ook hen raakt het niet. En zelfs het gesluierde meisje kijkt een paar keer achterom. Maar ze geeft geen krimp, en als de bus uiteindelijk komt, stapt ze waardig in.

Een bezoekje aan het Taksim-plein in Istanbul zou voor iedereen die Turkije bezoekt, verplichte kost moeten zijn. Want weinig plekken in Istanbul maken beter duidelijk, hoe verdeeld de Turkse maatschappij is. Hoerenbuurt, zakencentrum, moskee – Taksim heeft het allemaal. Terwijl in de verte de oproep van de voorganger van de moskee tot het avondgebed hoorbaar is, geniet een groep mannen van een seculier glaasje bier. Terwijl op het trottoir een travestiet aan haar jurk frunnikt om haar nep-borsten recht te leggen, draait in café Aspen een macho trots aan zijn snor. En terwijl rijke Turken in de zijstraten van het plein geld verbrassen in dure discotheken, doen arme Koerdische jongetjes op Taksim hun best om al schoenenpoetsend een boterham bij elkaar te verdienen.

Tegenstellingen – op Taksim springen ze in het oog. Bij het hoofdkantoor van Turkish Airlines staat de Turkse bovenlaag te wachten op een vliegticket voor een vakantie of zakenreis naar het buitenland. Maar voor negentig procent van de Istanbulioten die langs het gebouw lopen is een paspoort al een ongekende luxe, laat staan een reisje naar het buitenland. In het dure terras van Taksim-Park zijn bijna alle klanten 'Turks', maar de obers die hen bedienen, zijn zonder uitzondering Koerdisch.

Turkije heeft het moeilijk met al die tegenstellingen, en ook daar weet het Taksim-plein alles van. In de jaren zeventig hadden op het plein massa-bijeenkomsten plaats van de arbeidersbeweging, die vond dat het tijd werd de greep van het grootkapitaal te breken. En in het recente verleden speelde het plein een hoofdrol in de strijd tussen de Turkse autoriteiten en de Koerdisch-separatistische PKK. Toen de PKK na de arrestatie van haar leider, Abdullah Öcalan, met geweld dreigde, lag het plein er wekenlang verlaten bij. Want Taksim, dat was ook de plek waar Koerdische separatisten zich bij voorkeur plachten op te blazen. Toen de PKK zijn dreigement introk, leek het leven even weer normaal te worden op Taksim.

Maar wederom liet de geschiedenis het plein niet onberoerd. Want na de aardbeving van augustus besloot de Turkse regering dat overal in Turkije uit piëteit met de slachtoffers van de natuurramp feestgedruis ingetoomd diende te worden. Live-muziek was uit den boze en op het plein verschenen spandoeken waarop iedereen werd opgeroepen, geld te storten voor de slachtoffers van de ramp. En in het park dat achter het plein ligt, sliepen wekenlang gezinnen die hun huis bij de ramp hadden verloren of die gewoon bang waren. De homo's, die het park normaal als jachtgrond gebruikten, reageerden eerst wat pissig op de komst van de nieuwe bewoners, maar al spoedig legden ze zich erbij neer. En zo werd Taksim nog heterogener dan het al was. Terwijl aardbevingsslachtoffers hun tentzeil klaarmaakten voor de nacht, zaten op de bankjes bij de Bosporus homo's ongeduldig te wachten op een nieuw avontuurtje.

Is het toeval dat op dit heterogene plein een levensgroot beeld staat van de helden van de Onafhankelijkheid, onder aanvoering van Kemal Mustafa Atatürk? Hij lacht, want de strijd om de Turkse Republiek is gewonnen, maar op zijn gezicht ligt ook een frons van bezorgdheid. Hoe houden we deze heterogene maatschappij bij elkaar, lijkt hij te denken. Wie langer dan een uur op het Taksim-plein heeft doorgebracht, begrijpt die zorg maar al te goed.