Vijf Armani's en een oude Versace

Stripmaker Hanco Kolk is een man met twee gezichten. Samen met Peter de Wit, tekenaar van `Sigmund' in de Volkskrant, laat hij zijn lezers lachen om de belevenissen die het personage Gilles de Geus in de gelijknamige serie meemaakt tijdens de Tachtigjarige Oorlog. En naast deze Asterix-variatie – een volkje in een uithoek biedt dapper weerstand tegen de overheerser – maakte Kolk onder meer de televisieserie Mannetje en Mannetje, waarvan ook een fotostrip verscheen in boekvorm, en Inspecteur Netjes, een bundel met getekende speurderspuzzels.

Maar Kolks strips zijn niet altijd ongecompliceerd vermaak, zoals blijkt uit Schlager, deel drie van de serie Meccano. In deze reeks levert Kolk commentaar op het heden, op een toon die directer en harder is dan in Gilles de Geus.

Meccano werd aanvankelijk voorgepubliceerd in het Algemeen Dagblad. In dat verhaal werd een VN-soldaat naar het door burgeroorlog geteisterde vorstendom Meccano gestuurd. Na een aantal ontluisterende ervaringen in het hospitaal, waar door gebek aan verband iedere gewonde slechts een minuut lang gebruik mag maken van het enige stukje verband dat er nog is, belandt de soldaat op een `sniper-gala'. Daar wint hij tijdens een potje poker de kroon van Meccano. Verder gaat het verhaal niet, omdat de serie na een paar weken werd stopgezet. De vele opzeggingen en zelfs een brief van het ministerie van Defensie - de strip zou de troepen in Joegoslavië demoraliseren - maakten dat de redactie de controversiële belevenissen van de VN-soldaat niet meer wilde publiceren.

In het boek dat nu in de winkel ligt, is de plaats van handeling nog steeds het door anarchisme en burgeroorlog geteisterde landje Meccano, maar daar houdt de vergelijking op. Kolk heeft een compleet nieuw verhaal bedacht met als hoofdpersoon de schlagerzanger Johnny Paul. Als `entertainment-commando' moet deze artiest, die zijn beste tijd heeft gehad, met zijn meezingers de Meccanobevolking uit hun bloeddorstige roes schudden.

Het fantasieland Meccano is, zoals de naam al doet vermoeden, gebaseerd op het steenrijke koninkrijk Monaco. Omdat de bewoners zo rijk zijn dat ze niet meer hoeven te werken, rest hun alleen nog de zoektocht naar vermaak. Die decadente bevolking werd in het cynische, maar bijzonder grappige eerste deel van de serie geïntroduceerd via de roddeljournalist Beauregard. Behalve de voor strips ongebruikelijk harde toon, viel toen vooral de tekenstijl op. Net als Picasso, een van zijn grote voorbeelden, deconstrueerde Kolk objecten, personages en omgeving, om ze als een zwierig geheel van plaatjes zonder perspectief weer te laten samenvloeien. Niet alleen die `platte' tekenstijl, die ervoor zorgde dat het boek na een volgende lezing nieuwe details prijsgaf, was ongebruikelijk, ook de inkleuring oogde fris en nieuw. Grote vlakken kleur bedekten schijnbaar willekeurig de tekeningen, maar ook die laag bleek geraffineerder dan een eerste blik deed vermoeden. In het daaropvolgende deel, Gillette, nam Kolk de wereld van plastische chirurgie op de korrel. Dit keer in een lang verhaal met meer diepgang en een vollere inkleuring.

In dit langverwachte derde deel is de bevolking van Meccano tot de slotsom gekomen dat entertainment altijd onwaar en leugenachtig is. Alleen leven of dood zijn waar, de enige echte emotie is doodsangst en alles wat riekt naar entertainment of plezier wordt genadeloos aangepakt. De grimmigheid van deze boodschap wordt nog eens versterkt door de verhaalstructuur. Al in de eerste pagina's zien we Johnny zwaargewond onder de puinhopen liggen. Naast hem ligt het meisje Heidi. Als zij hem vraagt of hij iets tegen het bloeden heeft, grabbelt Johnny een maandverband uit haar handtasje. Met de opgewektheid van een Always-commercial citeren ze een reclamedialoog. Heidi: `Ze veranderen bloed in droge gel. Tegen het vlekken.' Johnny: `Ideaal!' De twee vertellen elkaar vervolgens hoe ze in die benarde positie zijn terechtgekomen. Door dit uitzichtloze kader van twee op sterven na dode personages hangt er een zware doem over die flashbacks.

Johnny wortd, na een mislukt optreden in een bejaardentehuis, opgepikt door een vrouwelijke officier. Zij ronselt hem voor een gevaarlijke missie in Meccano, waar een `oorlog van allen tegen allen' woedt. Eenmaal in Meccano wordt er een camouflage-maatpak voor Johnny geregeld en gaat het duo op jacht. In een hilarische scène besluipt het team een groepje in maatpak geklede accountants. Alsof ze commentaar leveren bij een natuurdocumentaire over een bedreigde diersoort (`vijf Armani's en een oude Versace.. Wat een schitterend gezicht!') bespieden ze hun prooi, terwijl die schichtig om zich heen kijkend een glas water inschenkt. Na een aantal schokkende belevenissen wordt Johnny tijdens een rechtszaak uiteindelijk ontmaskerd als entertainer.

Schlager is een bijzonder duister verhaal waarbij de vorige delen van de serie verbleken. Beauregard en Gillette hebben weliswaar een cynische ondertoon, maar waren minder grimmig. In Schlager toont de striptekenaar Kolk waartoe radeloze mensen in staat zijn. Her en der bungelen lijken, kannibalisme is de gewoonste zaak van de wereld en hologige meisjes bieden zich aan voor een tientje. Uit medelijden gaat Johnny een keer op zo'n aanbod in, waarna een dermate pijnlijke scène volgt dat je liever snel doorbladert. Door dit soort momenten en de manier waarop Kolk bepaalde zaken persifleert (reclame, maatpakken) lijkt het boek enigszins een stripversie van American Psycho, het geruchtmakende moordboek van de Amerikaanse schrijver Bret Easton Ellis. Schlager is ten minste zo controversieel en intelligent van vorm als die ongemakkelijke bestseller. Bovendien levert Kolk met zijn kritiek op de amusementsindustrie tevens kritiek op zichzelf, aangezien hij met strips als Gilles de Geus en Inspecteur Netjes ook puur en ongecompliceerd entertainment maakt. En waarom niet? Dr Jekyll en Mr Hyde waren tenslotte ook één en dezelfde persoon.

Hanco Kolk: Meccano 3, Schlager. De Harmonie, 48 blz, zwartwit met steunkleur. ƒ29,90 De voorgepubliceerde pagina's werden uitgegeven in de bundel: Kolk en De Wit betraden hun archief en vonden dit, deel 2. De Plaatjesmaker. ƒ12,50)