Macedonië neemt afscheid van Gligorov

De presidentsverkiezingen in Macedonië – een afscheid van `vader des vaderlands' Gligorov – drijven de toch al hoog opgelopen de spanningen tussen de Albanese en de Slavische Macedoniërs verder op.

Van alle billboards met presidentskandidaten valt zijn poster het meeste op: een zwarte haardos, een enorme snor en een grote onderkin. Vasil Tupurkovski heet hij, leider van de partij Democratisch Alternatief, al kennen veel van de ruim twee miljoen inwoners hem als Mister Billion. Aan het begin van de verkiezingscampagne beloofde hij de Macedoniërs binnen een jaar aan een miljard mark buitenlandse investeringen te helpen – dan moeten ze zondag natuurlijk wel hem kiezen.

In de verkiezingen maakt Mister Billion volgens de peilingen geen grote kans, al is hij een oude bekende: hij zat tien jaar geleden al namens Macedonië in het staatspresidium van het toen nog intacte Joegoslavië. De kanshebbers zijn de kandidaten van de regerende nationalistische VMRO-DPMNE en de oppositionele sociaal-democratische SDSM, Boris Trajkovski en Tito Petkovski. De eerste heeft zijn opleiding genoten in de VS en is Amerika-gezind, de tweede heeft een indrukwekkend curriculum vitae opgebouwd in het Joegoslavië van Tito en moet weinig van Amerika hebben.

Een van hen moet de huidige president opvolgen, de 82-jarige `vader van de onafhankelijkheid', Kiro Gligorov. Het afscheid van de grand old man is bewogen, want Gligorov leidde Macedonië in 1991 zonder bloedvergieten naar de onafhankelijkheid. Dat is, op de Balkan, een hele verdienste.

Het laatste bloedige conflict op de Balkan ligt de Macedoniërs nog vers in het geheugen: de oorlog in Kosovo speelde zich op nog geen twintig minuten rijden van de Macedonische hoofdstad Skopje af. Honderdduizenden Kosovo-Albanezen kwamen tijdens de NAVO-bombardementen naar Macedonië. De oorlog heeft de tweedeling tussen de Slavische en de Albanese Macedoniërs (die bijna een kwart van de bevolking uitmaken, naar eigen zeggen echter bijna de helft) verder verscherpt. De Albanezen kijken met argusogen naar de Albanezen in Kosovo. Krijgen die onder auspiciën van de VN hun onafhankelijke staat, de afspraken in de resolutie van diezelfde VN daarover ten spijt? De Slavische Macedoniërs vrezen die onafhankelijkheid, omdat die de Albanezen in Macedonië zou radicaliseren: volgens velen zal die onafhankelijkheid van Kosovo Macedonië opblazen en tot een nieuwe, nog veel grotere oorlog leiden. Nu al is op verkiezingsbijeenkomsten van de partijen van de Macedonische Albanezen – of ze nu voor of tegen de regering zijn – geen Macedonische vlag te zien. Albanese vlaggen zijn er volop, en altijd wordt het volkslied van buurland Albanië gespeeld.

De meeste presidentskandidaten moeten dan ook niets hebben van een onafhankelijk Kosovo. Petkovski ziet in het hele thema ,,een complot, bedoeld om Macedonië te vernietigen''. Boris Trajkovski, onderminister van Buitenlandse Zaken en kandidaat van de VRMO, zegt omzichtig: ,,Wij zijn geen Serviërs, geen Albanezen, geen Bulgaren, geen Turken. Wij zijn niets anders dan Macedoniërs.'' De liberale kandidaat Stojan Andov zegt dat ,,geen macht ter wereld mij ertoe zou kunnen brengen de onafhankelijkheid van Kosovo te erkennen''.

Inmiddels heeft Boris Trajkovski zich verzekerd van de steun van de partij van de Turkse minderheid (zes procent van de bevolking), in ruil voor bescherming van het `Turkse erfgoed' en meer overheidsfuncties voor Turkse Macedoniërs. Hij hoopt ook nog op de steun van de Albanese minderheid. De Macedonische Albanezen kunnen deze keer voor het eerst op twee elkaar beconcurrerende Albanese kandidaten stemmen, maar die zijn kansloos in de tweede verkiezingsronde in november. Dan hoopt Trajkovski zijn verslagen Albanese concurrenten aan zich te binden.

De oud-communist Tito Petkovski, ex-voorzitter van het parlement, beschuldigt de Albanese kandidaten ervan het westen van Macedonië, waar veel Albanezen wonen, te `verkopen' aan buurland Albanië. De regerende VMRO zou het oosten van Macedonië `weggeven' aan rivaal Bulgarije. Het vrijhandelsverdrag dat Macedonië onlangs met Bulgarije sloot, is daar een voorloper van.

De verkiezingen hebben de cohesie binnen de regeringscoalitie geen goed gedaan. De twee belangrijkste regeringspartijen, de nationalistische VMRO en de kleine DA, komen met aparte kandidaten – Trajovski en Tupurkovski – nadat een poging een gezamenlijke kandidaat op te stellen, was mislukt. Het geschil leidde tijdens de campagne tot steekjes onder water en in Skopje wordt de mogelijkheid van een regeringscrisis niet uitgesloten.

Toch lijken de meeste kandidaten zich drukker te maken over andere, politiek minder gewichtige, zaken. Zo is een belangrijk lid van Petkovski's partij van de weg gereden door een auto met een buitenlands kenteken. ,,Een moordaanslag'', oordeelde een Petkovski-gezind dagblad al snel. Zelf ontsnapte Petkovski onlangs op een haar na aan een botsing met een Britse KFOR-militair, die aan de verkeerde kant van de weg reed.

Verder dreigt een vleugel van de ene Albanese partij naar de andere Albanese partij over te lopen, is de oprichter van de Vereniging van Zigeuners door zijn eigen mensen uit de partij gegooid wegens `ondemocratisch gedrag' en hebben onbekenden ingebroken in het hoofdkantoor van de liberale LDP om daar al het campagnemateriaal te verscheuren. En de liberalen zijn toch al de klos, zo klagen ze, want hun billboards worden direct overgeplakt of van de muur getrokken. Inderdaad: elke ochtend waaien de resten van verscheurde posters door het centrum van Skopje.

Vasil Tupurkovski, Mister Billion, heeft daar inmiddels iets op gevonden. Sinds vorige week hangt zijn enorme afbeelding aan dunne draden boven de drukke verkeerswegen in Skopje. Wel honderden exemplaren. Daar kunnen de concurrenten niet makkelijk bij.