Poëet van zee en licht

De afgelopen nacht is in zijn huis in het Andulusische El Puerto de Santa María de Spaanse dichter en schilder Rafael Alberti overleden. Hij werd 96 jaar. Met de dood van Alberti verliest Spanje de laatste kunstenaar die in de jaren twintig en dertig naam maakte.

Hoewel van oudsher een boegbeeld van links, rouwde heel Spanje vandaag om de dood van een van zijn grootste kunstenaars van deze eeuw. Alberti, die in de jaren twintig tot het communisme werd bekeerd, wist tijdens zijn lange leven uit te groeien tot een mythe die met zijn kunst boven de partijen was uitgestegen. Geboren in 1902 in het zuidelijke havenplaatsje El Puerto de Santa María aan de Golf van Cádiz, is het werk van Alberti altijd sterk beïnvloed geweest door de thema's van water en licht. De dichter wist daarmee de indrukwekkende omgeving van zijn geliefde kust van Zuid-Andalusië te benutten als metafoor voor schoonheid en vrijheid. Waar mede-Andalusier García Lorca in zijn gedichten de maan bezong was Alberti vooral de dichter van de zee.

Al in 1924 won hij de nationale literatuurprijs met zijn dichtbundel Marinero en Tierra (Zeeman aan Land). Uit de periode tot aan de Burgeroorlog dateren bundels als Cal y Canto (Kalk en Zang) en La Amante (De Minnares) en Sobre Los ángeles (Over de engelen) waarmee de dichter aan faam won. Lange tijd twijfelde Alberti evenwel tussen een loopbaan als schilder en dichter. Hoewel hij uiteindelijk voor het laatste koos, gold hij als een verdienstelijk schilder en tekenaar. Sterk beïnvloed door het surrealisme van de avant-garde van zijn generatiegenoten zag Alberti zichzelf het liefst als `een dichter van de straat' die toegankelijke poëzie schreef.

Alberti, die als communist en republikein bij het uitbreken van de Burgeroorlog in 1936 Spanje ontvluchtte, bracht de jaren van het Franco-regime in ballingschap door, eerst in Parijs, later in Buenos Aires en Rome. Als balling gold hij als een van de meest representatieve boegbeelden van het andere, geciviliseerde Spanje dat een goed heenkomen had gezocht voor de barbarij van de dictatuur. In 1977 keerde hij, na 38 jaar in het buitenland, weer terug op Spaanse bodem, om op 74-jarige leeftijd voor de communistische partij zitting te nemen in het eerste parlement van na de dictatuur.

Ondanks zijn meer libertaire levenswandel is Alberti zijn communistische overtuiging tot aan zijn dood trouw gebleven. Enige stalinistisch georiënteerde verzen uit de jaren zestig die hij schreef worden vrij algemeen als het dieptepunt in zijn oeuvre beschouwd. Als republikein weigerde hij de prestigieuze Prins van Asturias Prijs. Na zijn terugkeer in het nieuwe democratische Spanje groeide de dichter echter uit tot een symbool van verzoening. Ook de conservatieve premier Aznar en koning Juan Carlos waren welkom in El Puerto de Santa María om zich door de hoogbejaarde Alberti een gedicht voor te laten lezen. Op verzoek van de dichter zal zijn as morgen na de crematie worden uitgestrooid in het water van de Golf van Cádiz.