Onthaast het millennium in

De agenda's voor 2000 liggen op de schappen. Veel is vertrouwd, weinig baart opzien. Slechts een paar exemplaren vallen op. Een overzicht.

Opvallend bij de agenda's voor het jaar 2000 is de afwezigheid van een millennium-hype. Des te vreemder omdat deze jaarwende bij velen beelden van de eindtijd oproept en je je deze eschatologische visioenen zo makkelijk kan voorstellen. Gravures van zondvloeden, filmbeelden van aanvallende aliens of, à la Kuifje, van grijze warhoofden die het einde der tijden voorspellen. Maar helaas, niets van dat al. Volgens boekverkopers lijkt het agenda-aanbod voor 2000 sterk op dat van 1999 en '98.

Het jaar 2000 biedt natuur, grapjes en kunst, en van deze drie vooral veel kunst. Kunst is er van Escher tot Keith Haring, musea pakken uit met Stillevens (Rijksmuseum ƒ27,50) en Vincent van Gogh kan natuurlijk ook dagelijks worden bewonderd. Voor de meer cosmopolitisch geïnteresseerde cultuurminnaars is de Tate Gallery (ƒ39,50) dagelijks geopend. Merkwaardig genoeg was bij het ter perse gaan van deze krant de agenda van het Museum Boijmans van Beuningen (ƒ28,50) wel in Amsterdam, maar niet in thuishaven Rotterdam te verkrijgen.

Taschen (ƒ19,95) en Te Neues (ƒ29,50) zijn op de agenda-markt als vanouds ruim vertegenwoordigd in de sectie esthetisch verantwoord. Bij de altijd rijk vertegenwoordigde natuuragenda's valt de Taschen-agenda op met foto's van de internationaal beroemde Nederlandse biologiefotograaf Frans Lanting. Hij heeft er voor gezorgd dat voor wie erg van pinguins houdt 2000 niet meer stuk is te krijgen.

In het meer bijzonder vormgegeven segment kunnen we niet om de Redstone Diary (ƒ39,50) heen. Was het thema vorig jaar `een tijdcapsule in staat van wording', dit jaar is het `Science'. Ook nu weer weken gelardeerd met tot de verbeelding sprekende foto's, tekeningen en schilderijen. Zo toont begin september een robot uit de film Metropolis van Fritz Lang uit 1926 en begin maart een amalgaam van astrologische tekens uit de Middeleeuwen.

De Hinox agenda (ƒ33,50) trekt volgens een boekhandelaar `altijd een speciaal publiek'. Misschien dat de vormgeving van deze agenda een aanwijzing geeft over dat publiek: eenvoudiger en strakker lijkt onmogelijk. Uitgeverij 010 staat ook garant voor iets uitzonderlijks. Het promopraatje bij deze agenda is dat deze eeuw `buitengewoon inventief' was en dat de agendamakers een hommage wilden leveren aan de bouwers van de machines die deze eeuw gestalte gaven. In Men & Machines (ƒ34,50) zien we gigantische raderen, buizen en betonnen constellaties met onbekende functies.

Een speciaal publiek wordt ook gezocht voor de Agenda van Verlangen (ƒ21,95) die beoogt te zijn `een speurtocht naar de motor van de ziel'. Die speurtocht heeft de samenstellers gebracht bij een mooi citaat van de grote Russische schrijver Konstantin Paustovski, over romantiek en geluk. Het tegendeel van romantiek en geluk wordt wel vertegenwoordigd door de Budget Agenda (ƒ16,95) met een ongekend scala aan prozaïsche zaken als gasverbruik, alimentatie en de nabestaandenverzekering. Geen onderwerpen die we als romantisch zouden kunnen kenschetsen. Zo zijn er meer agenda's met een thematiek die schijnbaar niet des agenda's is.

Volgens Herman Vuijsje, die samen met Jos van der Lans `Typisch Nederlands. Vademecum van de Nederlandse identiteit' schreef (Uitgeverij Contact ƒ29,90), bestaat een afspraak in ons land pas wanneer hij in een agenda staat. Het: ,,Heb je tijd?'' wordt steevast gevolgd door: ,,Druk, druk, druk'', en naarstig geblader in de agenda.

Haast en agenda's horen bij elkaar, toch zijn er agenda's die willen `onthaasten'. Zoals de Onthaastings-Agenda (ƒ29,95) die is uitgevoerd in een rustgevend blauwe kaft en de dagen laat bestaan uit twee groentinten, gescheiden door een vertikale golfbeweging. Dromende engeltjes, overstekende ganzen en een kaart van Nederland waarop staat aangegeven welke kans op filevorming er op het wegennet bestaat, vervolmaken de suggestie van kalmte.

Kalmte wordt geheel eigentijds vormgegeven door de Carmiggelt van de tekenpen: Peter van Straaten. Diens agenda (ƒ24,50) is `niet aan te slepen', aldus een medewerker van Boekhandel Donner in Rotterdam, waar aanstaande zaterdag misschien wel de grootste agenda- en kalender afdeling van Nederland wordt geopend met honderden soorten kalenders en agenda's.

Van Straaten tekende enkele gruwelijke vormen van onthaasting. Zo kan, voor wie dat wil, de eeuw van oorlogen, haast en wetenschappelijke ontdekkingen worden afgesloten met `ontspannen mannen', die met gesloten ogen, bol buikje en mond half open, totaal van de wereld in een stoel hangen.