Moord in Armenië

ARMENIË IS EEN klein en onbeduidend maar patriottisch land. Op een gebied driekwart zo groot als Nederland wonen ongeveer vijf keer minder mensen. Armenië ligt toevallig echter wel in een grote en belangrijke regio, waar immense olie- en gasvoorraden de verbeelding tarten. Ingeklemd tussen de erfvijanden Azerbajdzjan en Turkije heeft Armenië geen andere uitweg dan samenwerking met de buren. Tien jaar geleden leek het nationalisme, mede gevoed door een grote Armeense diaspora die na de genocide van 1915 is ontstaan, elk compromis in de weg te staan. Een oorlog om de christelijke enclave Nagorny Karabach in Azerbajdzjan ondermijnde de ontwikkeling van democratischere verhoudingen. Na de ontmanteling van de Sovjet-Unie, waar Armenië meteen in 1991 uitstapte, duurde het nog jaren voordat enige realiteitszin in de hoofdstad Jerevan doordrong. De oliepijpleiding tussen Bakoe en Roemenië – die niet via Rusland noch Armenië maar over het grondgebied van Azerbajdzjan, Georgië, de Oekraïne en Moldavië loopt – opende enige ogen. Niet toevallig was juist gisteren de Amerikaanse onderminister Strobe Talbott van Buitenlandse Zaken in Jerevan voor een poging om het conflict over Karabach te regelen. Hij was nog niet weg of een groep gewapenden nam het Armeense parlement in gijzeling en schoot onder anderen de premier en de voorzitter dood.

EEN STAATSGREEP of terrorisme? Als het een couppoging was, waren de aanvallers aan het verkeerde adres. Net als Rusland is Armenië een presidentiële republiek. Premier Sarkisian, een voormalige Sovjet-communist, mocht slechts de tweede viool spelen omdat alle macht in handen is van president Kotsjarian. Een nationalistische provocatie ligt meer voor de hand. De gijzelnemers protesteerden vooral tegen een eventueel compromis om Nagorny Karabach en eisten daarom televisiezendtijd.

De gijzeling van de Armeense volksvertegenwoordiging is vannacht beëindigd met behulp van Russische elitetroepen, de zogenoemde Alfa-eenheden die in 1993 ook betrokken waren bij de bestorming van het Russische parlement in Moskou toen dat in opstand kwam tegen president Jeltsin. Vooral het feit dat Rusland te hulp schoot, illustreert dat Moskou er alles aan gelegen is om zijn invloed in de regio te behouden. De Kaukasus krijgt meer en meer geopolitieke betekenis. Zelfs een relatief klein land als Armenië kan zich niet onttrekken aan de destabiliserende effecten van deze realiteit.