`Juffrouwen' in China worden doodgezwegen

In het wonderschone China van de Chinese propagandamakers bestaat geen prostitutie. Maar fotograaf Zhang Weitie weet beter. Zeven jaar bracht hij door in Hainan, het zuid-Chinese eiland dat een doorgangscentrum is voor wanhopige boerenmeisjes in geldnood.

Langer dan vier, vijf jaar doen ze het niet. Ze voelen zich de smerigsten der aarde. En daarom blijven ze ver van huis. De jonge Chinese prostituees die fotograaf Zhang Weitie de afgelopen zeven jaar heeft vastgelegd zijn zonder uitzondering boerenmeisjes uit de arme binnenlanden van China. ,,Thuis vraagt niemand naar hun pasverworven welvaart'', weet Zhang. Het hele dorp weet hoe de vork in de steel zit, maar de kaken blijven stijf op elkaar. Niemand levert kritiek. ,,Ze brengen rijkdom in de familie. Hun valt niets te verwijten. De pijn duurt maar een paar jaar.''

Toen Zhang in 1992 begon met fotografie, wist hij precies waarop hij zijn lens wilde richten: ,,De omstandigheden achter de problemen die China parten spelen.'' Zhang zag de schrijnende maatschappelijke ongelijkheid, de armoede, de werklozen, straatkinderen en vooral veel wanhopige mensen in zijn land.

,,Het bestaan van die problemen is noodzakelijk, want de veranderingen die China doormaakt zijn haast niet te bevatten'', zegt Zhang diplomatiek. Maar zijn mededogen voor de groeiende onderklasse in China is groot. De werkloze jongen die zijn vriendinnetje tot prostitutie dwingt, spreekt hij bestraffend toe; het 17-jarig hoertje met een geslachtsziekte geeft hij vaderlijk advies. Maar niet voordat hij zijn foto's heeft gemaakt. Foto's die veel Chinese kranten hebben gehaald.

In het land waar prostitutie niet bestaat, is het minder opmerkelijk dan het klinkt om foto's te publiceren over het onderwerp. ,,Je moet je aan een code houden'', zegt Zhang. Die luidt dat publiceren, filmen en schrijven over een omstreden onderwerp als prostitutie in orde zijn, zolang het beestje maar niet bij zijn naam wordt genoemd.

Een prostituee is in China een `juffrouw'. En iedereen weet, de partijbureaucraten die er regelmatig gebruik van maken voorop, dat de juffrouwen in de disco's, karaokebars, hotels, badhuizen en massagesalons meestal meer doen dan vriendelijk lachen.

De juffrouwen die Zhang heeft gevolgd zijn boerendochters. ,,Er is een hele generatie boerenmeisjes die op deze manier hoger op wil komen'', zegt Zhang. Ze zijn kind uit een grote familie, arm, ontberen het vooruitzicht op een baan en een geriefelijke toekomst en vertikken het om zware lichamelijke arbeid te verrichten. Dat ze uiteindelijk in de prostitutie belanden is gezien die weigering op zijn minst ironisch, maar het snelle geld maakt veel goed.

,,Ik ben nooit iemand tegengekomen die het langer doet dan vijf jaar'', zegt Zhang over de vrouwen in de bordelen die hij heeft bezocht. Ze verdienen er zoveel meer dan de achterblijvers in hun dorpen, dat ze er werkelijk nieuwe mogelijkheden mee creëren. ,,Daarna willen ze terug naar de oude maatschappij, trouwen en kinderen krijgen. Over die zwarte bladzijden uit hun leven wordt nooit meer gesproken.''

Een meisje uit de Chinese provincie Sichuan kent Zhang al zeven jaar. Haar leven in Hainan heeft zij inmiddels achter zich gelaten. ,,Ze kwam met de trein en vertrok met het vliegtuig.'' De uitdrukking op haar gezicht voordat ze op het vliegtuig stapt is leeg. Alsof de ellendige jaren in het broeierige nachtleven van het subtropische Hainan alweer zijn vergeten. Maar terug in Sichuan zijn het huis dat zij voor haar stiefmoeder heeft gebouwd en de twee melkkoeien die zij voor haar opa heeft gekocht een tastbare geheugensteun. Zonder Hainan geen rijkdom.

Als de vriend van het meisje niet zou zijn vermoord, was het misschien anders gelopen, weet Zhang. De jongen, een dorpsgenoot en de vader van haar kind, wilde zijn brommertaxi niet afstaan aan een lokale bende en bekocht die koppigheid met zijn leven.

,,Boerenmeisjes die geld nodig hebben, raken gemakkelijk onder invloed van andere vrouwelijke dorpsgenoten die op een goede dag in een bontjas en met een dikke portemonnee huiswaarts keren.'' Over Hainan had de jonge weduwe geen voorstelling. Behalve dat het er flink verdienen was. Van de prostitutie had ze nog nooit gehoord.

Inmiddels heeft zij ook een bontjas. Haar familie is goed behuisd en haar dochtertje gaat naar een dure school. Binnenkort opent ze haar eigen levensmiddelenwinkeltje. Haar missie is geslaagd.

Een 17-jarige scholier verging het anders. ,,Dat was pas een mooi meisje'', zegt Zhang. Maar op school ging het niet en haar 28-jarige vriend sloeg haar. Door hem belandde ze uiteindelijk in Hainan. ,,Ze is nog echt een kind'', zegt Zhang over de foto waarop zij met een katje speelt terwijl haar klanten gelaten hun beurt afwachten. ,,En heel naïef''. Op een andere foto houdt zij een briefje van 100 yuan (25 gulden) vast. ,,Ze was er aanvankelijk erg gelukkig mee.'' Meestal verdiende ze dertig yuan per klant. Maar het briefje van een royale klant bleek vals. En als ze ziek was, ,,en dat was ze vaak'', dan had ze het geld niet om in het ziekenhuis te blijven.

Zhang legde haar vast met veertig graden koorts. ,,Daar zit ze, op de drempel van de kamer die ze huurt. Ze komt net uit het ziekenhuis. Het infuus hangt aan een hangertje.'' De vriend die haar inkomsten inpikte, werd verruild voor een ander, maar die sloeg haar ook. Daarom verzette het meisje zich niet. ,,Niets aan te doen'', was haar commentaar.

Twee jaar volgde Zhang haar leven. Toen hij haar een paar maanden geleden weer opzocht, was haar kamer leeg.

Om redenen van privacy is de naam van de fotograaf veranderd.