Jubilerend Schönberg Ensemble speelt Webern

`Diep roodachtig blauw kleurt de hemel hoog boven de bergen', noteerde Webern als motto voor zijn Twee liederen opus 19 uit 1925 voor gemengd koor en instrumentaal kwintet. Natuurlijk opende woensdag in het Concergebouw het jubileumconcert van het 25-jarige Schönberg Ensemble zowel met Weberns vroege opus 2 als met dat rijpe opus 19. Ze werden bovendien tweemaal uitgevoerd: je kunt er dan ook geen genoeg van krijgen!

Het motto ontleende Webern aan Goethe. Het sloot mooi aan bij Luigi Nono's eigen tekst voor zijn Liebeslied voor koor met klein ensemble uit 1954: `Aarde ben je, vurige hemel', waarbij de muziek als een vlam omhoog schiet, wat herinnert aan het oude renaissance-madrigaal. Nono's roodgekleurde aarde is op te vatten als een eerbetoon aan Nuria Schönberg, Arnold Schönbergs dochter en Nono's latere vrouw. Het valt te vergelijken met het beeld van de rode aarde dat de dichter Cesare Pavese gebruikte als symbool voor de vrouw in het algemeen. Vanaf 1957 zou Nono meermalen teksten van Pavese componeren.

Logisch voerde Nono's Liefdeslied naar de Russinnen Oestvolskaja en Goebaidoelina, misschien wel de belangrijkste ontdekkingen bij het Schönberg Ensemble eind jaren tachtig. Nono raakte op zijn reizen in het Oostblok bevriend met Russische componisten die in het Westen nog nauwelijks doordrongen en zijn muziek was de enige moderne Westerse die in Rusland te beluisteren viel. Vooral Goebaidoelina is gecharmeerd van Nono, zoals blijkt uit een slagwerkstuk gecomponeerd na de dood van Nono in 1990 onder de ontroerende titel Kun je ons horen Luigi? Kijk eens naar deze dans die een eenvoudige houten ratel voor je uitvoert.

Goebaidoelina's Sonnegesang voor slagwerk, cello en koor uit 1997 heeft een tekst van de heilige Franciscus, gewijd aan broeder Zon en zuster Aarde. Net als bij Nono geeft de componiste een symbolische vertaling, ditmaal nog mystieker in het idee van een onverbiddelijke overgave op het moment dat de celloboog de kam in kruisvorm nadert.

Oestvolskaja als eenlinge ontsnapt hier in het ascetisch vroege Octet uit 1949-1950 aan elke classificering. Analyseer mij maar niet, is haar wens. Waarvan akte. De uitvoeringen getuigden stuk voor stuk van een onvoorwaardelijke inzet. Als men al iets te wensen had, zoals een te `rood'-materiële celesta bij Webers of een te weinig `diepblauwe' paukenroffel bij Nono, had dit meer te maken met de composities dan met de uitvoeringen.

Concert: Schönberg Ensemble en Nederlands Kamerkoor o.l.v. Reinbert de Leeuw. Werken van Webern, Nono, Oestvolskaja en Goebaidoelina. Gehoord: 27/10 Concertgebouw Amsterdam. Herhaling 31/10 Muziekcentrum Vredenburg Utrecht. Radio 4 VPRO, 3/11 21.30 uur.