De chef moet op het matje

Veel werknemers hebben in deze tijd van het jaar een beoordelingsgesprek met hun chef. Volgens de consultants van Hay is dat uit de tijd. De baas zou juist door zijn personeel beoordeeld moeten worden.

Hoeveel krijg ik er dit jaar bij? En: zal ik eindelijk die langverwachte promotie krijgen? Zulke vragen spoken volgens Henk ten Horn van Hay Management Consultants Nederland door het hoofd van de vele werknemers die op dit moment vlak voor hun beoordelingsgesprek staan. ,,Maar degene die eigenlijk zenuwachtig zou moeten zijn is de chef.''

Het is achterhaald dat de baas zijn personeel moet beoordelen, vindt Ten Horn. ,,Dat gaat veranderen. De baas wordt straks afgerekend op de beoordeling door zijn personeel.''

Beoordelen en belonen in nieuw perspectief, dat was het thema van het door uitzendbureau Randstad georganiseerde congres waarop Ten Horn zijn voorspelling deed. Er zijn al bedrijven die de `omgekeerde' beoordelingsmethode hanteren, weet Ten Horn. Zijn vorige werkgever, een grote verzekeraar, heeft bijvoorbeeld zo'n systeem. ,,De hele structuur van beoordelen is daar in de hiërarchie van onder naar boven opgezet, dus bottom-up in plaats van top-down.''

De beloning van het management is bij de verzekeraar in kwestie afhankelijk gemaakt van de beoordeling door het personeel. Een chef merkt een slechte beoordeling van zijn ondergeschikten rechtstreeks in zijn portemonnee. ,,Zijn optieregeling is daar volledig van afhankelijk. Geen goede beoordeling betekent geen opties.''

Houdt de chef dan helemaal geen controle meer over zijn personeel? Jawel, aldus Ten Horn, maar op een andere manier. De baas wordt zelf verantwoordelijk voor het functioneren van zijn mensen. ,,Hij wordt een soort coach die zijn mensen motiveert.''

`Ouderwets' beoordelen – aan de hand van een standaardlijstje nagaan of iemand aan zijn functie-omschrijving voldoet – is er straks niet meer bij. ,,Je moet dan eerder denken aan een systeem van beoordelen waarbij een heleboel factoren meespelen, van prestatienormen tot de omgang met de klant.'' De chef moet ervoor zorgen dat zijn mensen prestaties leveren. ,,Als iemand slecht functioneert, is dat de schuld van zijn baas. Die is dan kennelijk geen goede coach.''

Sommige bedrijven voeren dat principe heel ver door. ,,Ik ken een hotelketen waar het management wordt afgerekend op de klanttevredenheid.'' Alle hotelgasten moeten voordat ze vertrekken een evaluatieformulier invullen waarop ze het personeel beoordelen. De chef is verantwoordelijk voor het functioneren van zijn ondergeschikten. ,,Eén keer per jaar wordt een ranglijst gemaakt van alle managers. De bovenste tien krijgen een forse salarisverhoging, de middengroep mag blij zijn dat ze in dienst mogen blijven en de onderste tien worden op staande voet ontslagen.''

Ten Horn erkent dat zulke `Amerikaanse toestanden' in Nederland niet op grote schaal te verwachten zijn. ,,De manier van beoordelen moet natuurlijk aansluiten bij je bedrijfscultuur, maar in zo'n hotel kan dat heel goed aanslaan.'' Hetzelfde geldt voor een `medewerker van de maand' die met zijn foto naast de lift hangt. ,,Dat werkt echt. In hetzelfde hotel is dat een uitstekend middel om personeel te motiveren.''

Andere bedrijfsculturen vragen om andere oplossingen. ,,Een software-ontwikkelaar moet je als chef helemaal niet beoordelen. Die moet je zichzelf laten beoordelen.'' In de automatiseringssector wordt dat steeds vaker gemeengoed. ,,Sommige IT-bedrijven laten hun werknemers bijvoorbeeld hun eigen salaris bepalen.''

De traditionele manier van beoordelen zal volledig verdwijnen, zo luidt de stellige overtuiging van Ten Horn. ,,Leidinggevenden gebruiken functioneringsgesprekken en andere beoordelingsmethoden vaak om hun gezag te doen gelden. Maar zo werkt het al lang niet meer.'' De baas die altijd gelijk heeft zal het uiteindelijk niet redden. ,,Werknemers zijn geen afhankelijke ondergeschikten, maar professionals die hun eigen keuzes maken en daarnaar handelen.''

Dat principe geldt van hoog tot laag. Een fabriekarbeider is net zo zelfbewust als een computerprogrammeur. ,,De krapte op de arbeidsmarkt maakt de zelfstandige positie van de werknemer alleen maar sterker'', aldus Ten Horn. ,,Het zal voor sommige leidinggevenden even slikken zijn, maar hoe je het ook wendt of keert: de werkvloer oordeelt. Een medewerker maakt zijn eigen afweging. Hij kijkt of hij zich voldoende gesteund voelt door zijn managers.'' En zo niet? ,,Dan gaat hij gewoon weg.''