Zinloos geweld of afrekencultuur?

Gisteren molesteerden jongeren op verschillende plaatsen drie personen.

De zestienjarige medewerker van Albert Heijn in Amsterdam-Noord keek ,,heel arrogant''. En daar kreeg hij gisteren middenin de supermarkt ruzie over met een jongen van 13 jaar en twee van 14 jaar oud. Het begon met gescheld over en weer en eindigde met een steekpartij. Met een dolk van veertien centimeter werd de AH-medewerker in zijn rug gestoken.

Een negenjarige jongen uit Genemuiden overleed gisteren in het park, een jongen van dertien jaar oud had hem een schop in zijn buik gegeven. Het slachtoffer had in het park in Genemuiden met vriendjes klei en modder naar voorbijrijdende fietsers gegooid. De 13-jarige deelde vervolgens vanaf zijn fiets een trap uit. De jongen overleed ter plaatse.

In Amsterdam molesteerden gistermiddag drie ,,tienermeisjes'' een achtendertigjarige busschauffeuse. Volgens de politie hadden de drie meisjes de chauffeuse uitgescholden omdat de bus te laat was gekomen. De chauffeuse had de meisjes, met hulp van wagenbegeleiders van het Gemeentevervoerbedrijf, de bus uitgezet. Toen de busschauffeuse even later na haar laatste rit bij het eindpunt haar spullen bijeenzocht, stopte een auto waar de drie meisjes en een oudere vrouw uitstapen. Ze begonnen te schoppen, te slaan en te krabben. Een man die te hulp schoot, werd ook aangevallen. Beiden moesten met verwondingen naar het ziekenhuis.

Drie gewelddadige incidenten op één dag, is dat nog toeval? Volgens het Wetenschappelijk Onderzoeks en Documentatie Centrum van het Ministerie van Justitie gebruiken jongeren steeds meer en steeds zwaardere vormen van fysiek geweld. De leeftijd waarop jongeren voor het eerst met de politie in aanraking komen daalt. Uit politiecijfers blijkt dat 1985 nog 1873 minderjarige verdachten van mishandeling en bedreiging werden gehoord door de politie, in 1995 waren dat er 4670. Ook het aantal verdachten van levensdelicten is toegenomen: 96 jongeren werden in 1985 verdacht, in 1996 waren dat er 1070.

De Groningse hoogleraar criminologie W. de Haan nuanceert deze cijfers. Sinds een rapport van de commissie Van Mondfrans is de aandacht van de politie voor de jeugdcriminaliteit groter geworden. Ook minder ernstige incidenten zoals vandalisme en ruzietjes op schoolplein worden de laatste jaren in de statistieken opgenomen.

,,Maar er is wel iets aan de hand'', zegt De Haan. Het toegenomen bezit van steekwapens is een risicofactor voor het escaleren van een incident. ,,Waar in de Verenigde Staten een bezit van vuurwapens een risico is geworden, is dat bij ons het in de mode raken van steekwapens.'' Volgens De Haan is er steeds vaker sprake van een ,,afrekencultuur'', zoals dat in zijn vakgebied wordt genoemd. ,,Er is een vechthouding bij jongeren ontstaan: als je niet voor jezelf opkomt, wordt over je heen gelopen.'' Bij ernstig geweld dat in het nieuws komt, blijkt vaak de toedracht net anders te zijn geweest dan aanvankelijk gedacht, zegt De Haan. ,,Vaak blijkt een grief of een belediging aan een ernstig incident ten grondslag te liggen en hadden dader en slachtoffer ook omgekeerd kunnen zijn.''