Ook Musharraf stuit op fundamentalisten

Net als zijn afgezette voorganger krijgt de nieuwe sterke man van Pakistan, generaal Pervez Musharraf, te maken met een harde kern van moslimfundamentalisten in zijn land.

Het hoge woord is eruit. Twee weken na zijn machtsovername weet generaal Pervez Musharraf uit welke hoek hij de meeste weerstand kan verwachten tegen zijn plannen met de Pakistaanse maatschappij. Fundamentalistische moslims in Pakistan, die al jaren streven naar een islamitische revolutie, zijn laaiend over de eerste stappen van de coupleider in de Pakistaanse politiek. Volgens hen heeft Musharraf een anti-islamitisch gezicht. ,,Kemalisme en secularisme worden niet getolereerd in Pakistan, alleen een islamitische revolutie'', zei Qazi Hussain Ahmed, leider van de Jamaat-e-Islami, de grootste islamitische partij van Pakistan.

Terwijl het gros van de politieke partijen de staatsgreep van Musharraf omschreef als de laatste kans om het land uit het moeras te trekken, maken de meest conservatieve islamisten zich ernstige zorgen over de toekomst. `Kemalisme', een term die is afgeleid van Kemal Atatürk, de stichter van het moderne Turkije die islam en politiek in het land strikt scheidde, is het laatste waar Pakistan behoefte aan heeft, zei Qazi. Hij was de eerste Pakistaan die openlijk kritiek heeft op generaal Musharraf.

Musharraf liet vorige week blijken een groot bewonderaar te zijn van Atatürk, die Turkije volledig seculariseerde en onder andere de islamitische vrijdag verving door een weekend gebaseerd op de christelijke zondag en de Arabische gebeden liet vervangen door de Turkse vertaling een volstrekt verwerpelijke en gevaarlijke tendens, vindt Qazi.

Hij kon verder niet aanzien hoe de nieuwe sterke man van Pakistan zijn vrouw en dochter ongesluierd aan de media toonde; dat hij ook nog twee pekinezen in zijn armen hield voor een fotosessie in zijn woonhuis in Rawalpindi ging Qazi helemaal te ver. ,,De Pakistaanse bevolking zal niets anders accepteren dan de invoering van een strikte islamitische wet'', verklaarde Qazi, die een groot bewonderaar is van de Talibaan, de uiterst conservatieve religieuze studenten die enkele jaren geleden begonnen aan hun jihad, de heilige oorlog in het buurland Afghanistan. ,,Als iemand een obsessie heeft voor kemalisme of welk ander systeem dan ook'', dreigde Qazi, ,,dan moet hij dat soort gedachten snel uitbannen.'' Ook andere religieuze organisaties eisten na de coup een islamitische revolutie in Pakistan, de invoering van de islamitische wet, een fusie met Afghanistan en een jihad tegen alle landen in de wereld waar moslims worden onderdrukt, te beginnen in het Indiase deel van Kashmir.

Musharrafs antwoord op de kritiek kwam bijna net zo snel als zijn machtsovername, twee weken geleden, een uur nadat hij door premier Sharif was ontslagen als legerchef. De militaire leider verbood Qazi de toegang tot de Noordwestelijke Grensprovincie en de hoofdstad Peshawar, waar Qazi de grootste aanhang heeft. Musharraf wil voorkomen dat Qazi opruiende toespraken houdt in het gebied waar de Talibaan ontstond en nog steeds mateloos populair zijn. Toen hij de noodtoestand afkondigde verbood Musharraf activiteiten die het militaire regime kunnen schaden.

Op basis van zijn uitspraken, vorige week zondag, leidden waarnemers in Pakistan af dat generaal Musharraf voorstander is van een gematigde invloed van de islam op de Pakistaanse politiek. In zijn televisietoespraak liet hij weten ,,groot respect'' te hebben voor de ulema, de islamitische geestelijken, maar hij riep hen tegelijkertijd op ervoor te zorgen dat bepaalde ,,elementen'' binnen de Pakistaanse moslimgroeperingen de islam niet misbruiken en de godsdienst een slechte naam te bezorgen in het buitenland.

Pakistan, officieel een islamitische republiek en na Indonesië de grootste islamitische staat ter wereld, worstelt al jaren met de scheiding tussen staat en godsdienst; politici voelen zich voortdurend gevangen tussen de nationale belangen en de internationale betrekkingen. Pakistan is economisch voor een groot deel afhankelijk van het Westen, vooral van Washington, zijn traditionele bondgenoot tijdens de Koude Oorlog.

De belangenverstrengeling kwam vooral vanaf 1995 op de voorgrond met de opkomst van de extremistische Talibaan-beweging in Afghanistan. Honderden koran-studenten genoten hun opleiding in Pakistaanse madrassah's, islam-scholen die vaak worden gebruikt voor de opleiding van islamitische strijders, die na hun examen klaar zijn voor een jihad in Indiaas Kashmir, Tsjetsjenië, Afghanistan of in een ander land dat moet worden bevrijd van `ongelovige' machthebbers.

De problemen tussen Pakistan en de Verenigde Staten kwamen pas goed aan het licht na de bomaanslagen op de Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania, ruim een jaar geleden. De hoofdverdachte, Osama bin Laden, leeft als gast van de Talibaan in Afghanistan en is razend populair in het tribale grensgebied tussen Afghanistan en Pakistan. De woede onder de bevolking over de Amerikaanse raketaanvallen op de vermeende terroristenkampen van Bin Laden dreef premier Sharif tot het plan de shari'a, de islamitische wet, in te voeren in Pakistan, naar het voorbeeld van de Talibaan. Dankzij de senaat, waar Sharif geen meerderheid had, werd de shari'a niet de hoogste wet in Pakistan.

Generaal Musharraf krijgt met dezelfde problemen te maken, menen politici in Islamabad. Niet alleen de Amerikanen hebben grote zorgen over de verspreiding van het jihadisme in Centraal-Azië, ook Rusland en China zien de toenemende invloed van radicale moslims als een bedreiging van hun eigen grenzen. Musharraf zal naar binnen- en buitenland moeten luisteren naar het Westen omdat hij de financiële hulp hard nodig heeft om de failliete Pakistaanse economie te redden en naar de dwingende adviezen van de conservatieve islamisten omdat zij de afgelopen jaren zijn uitgegroeid tot een aanzienlijke en luidruchtige politieke macht binnen Pakistan, al worden zij volgens waarnemers niet gesteund door een meerderheid van de bevolking. ,,Musharraf durft de islamitische groeperingen niet aan te pakken'', zegt een leider van de Lashkar-e-Taiba, een beweging die vooral actief is met het steunen en onderhouden van de opstand in het Indiase deel van Kashmir. ,,Als hij zich tegen de mujahedeen (islamitische vrijheidsstrijders) keert, krijgt hij het leger en de Pakistaanse bevolking over zich heen.''

Daarnaast speelt de toenemende invloed van de fundamentalistische moslims in Musharrafs eigen rangen een rol. De Pakistaanse journalist Ahmed Rashid waarschuwde vorig jaar al dat talloze officieren, nu nog in de lagere echelons van het leger, hun opleiding hadden genoten op één van de duizenden Pakistaanse madrassah's. Zij zullen op den duur hun eigen eisen stellen, zo vrezen liberale Pakistanen. ,,Het lijkt erop dat Musharrafs zinspelingen op een liberale en seculiere Pakistaanse maatschappij ook voor hen bedoeld zijn'', zegt een Westerse diplomaat in Islamabad.