GroenLinks worstelt met NAVO

De fractie van GroenLinks ziet een belangrijke rol voor de NAVO, het verkiezingsprogramma voorziet opheffing.

De fractie van GroenLinks in de Tweede Kamer ziet een positieve rol voor de NAVO bij toekomstige vredesoperaties. Dat staat in een nieuwe defensie-nota van de fractie. In het verkiezingsprogramma van GroenLinks staat dat de NAVO zo snel mogelijk moet worden opgeheven. Defensie-woordvoerder Ab Harrewijn geeft uitleg.

Waarom is de GroenLinks-fractie positiever gaan denken over de NAVO?

,,We zijn altijd voorstander geweest van een pan-europees veiligheidsconcept. Dat wil zeggen: met de Russen erbij. Op Europees niveau betekent dat een leidende rol voor de OVSE en op monidaal niveau voor de Verenigde Naties. Maar inmiddels moeten we constateren dat de OVSE met 51 leden een buitengewoon log apparaat is. Dat apparaat kan niet binnen afzienbare tijd omgevormd worden tot een organisatie voor effectieve vredesoperaties. Dan heb ik het over peace-enforcement en niet over peace-keeping. Een staand leger voor de Verenigde Naties is op korte termijn ook niet haalbaar. De VN wordt bovendien verlamd door het veto-recht van de leden van de Veiligheidsraad.

Je moet dan concluderen dat op dit moment de NAVO de enige organisatie is die in staat is tot effectieve vredesoperaties, peace-enforcement, in Europa. Tegelijkertijd constateren we dat de NAVO een organisatie in verandering is. De NAVO is opener geworden en is niet meer een pure militaire blok-organisatie. Met het Partnership for peace worden momenteel ook de Russen bij de NAVO betrokken.''

In het verkiezingsprogramma staat dat de NAVO zo snel mogelijk moet worden opgeheven. Kunt u daar zo maar van afwijken?

,,We wijken nergens van af. We hebben nu een discussie-nota geschreven, waarin we wel heldere standpunten wilden innemen. Maar het is uiteindelijk aan de partij om een standpunt te bepalen. Bovendien moet bij het vaststellen van een verkiezingsprogramma altijd over een heleboel dingen tegelijk gedebatteerd worden. Dan kun je niet echt een genuanceerde discussie voeren. We hebben nu alle tijd om die discussie wel te voeren.''

Was de fractie unaniem bij het vaststellen van de nota?

,,We hebben intern wel een stevige discussie gehad over de vraag of het nu om een tijdelijke rol gaat voor de NAVO, omdat de Verenigde Naties tijdelijk zijn verlamd, of dat het om een meer structureel probleem gaat. Ik denk dat de problemen van de VN structureel zijn. Bij Bosnië kon je misschien nog denken dat het om een tijdelijke verlamming van de VN ging. Maar bij Kosovo hebben we weer hetzelfde gezien. Anderen binnen de fractie denken daar wat positiever over. Uiteindelijk heeft geen enkel fractielid laten aantekenen dat hij of zij niet achter de nota kan staan.''

Vooral bij de PSP-bloedgroep van GroenLinks bestaat nog steeds veel weerstand tegen de NAVO.

,,Ja, maar ook bij de CPN was men niet gewend om positieve woorden te wijden aan de NAVO. En ook vanuit de oude EVP is wel kritiek op de NAVO te horen.''

GroenLinks gaat vijf debatten voeren in het land over de Defensienota. Als u de partij niet kunt overtuigen, blijft dan alles bij het oude?

,,Nee. Ik verwacht dat er in ieder geval een veel genuanceerder standpunt over de NAVO uit de discussie zal komen. Misschien blijven wel wel met die paradoxale situatie zitten, dat de fractie van GroenLinks in de praktijk vredesoperaties van de NAVO steunt, terwijl in het verkiezingsprogramma staat dat de NAVO moet worden opgeheven. Maar daar valt in de praktijk wel mee te leven. Bij Kosovo heeft de partij ons ook niet over de kling gejaagd, omdat we in meerderheid het ingrijpen van de NAVO steunden.''

Als het u niet lukt om uw partij te overtuigen, is dat dan geen groot obstakel voor eventuele regeringsdeelname voor GroenLinks?

,,Ach, je ziet in België en Duitsland dat het daar ook geen obstakel was. Daar zijn de Groenen eerst gaan regeren en pas daarna is de discussie over het veiligheidsbeleid gevoerd. Maar we hadden deze discussie hoe dan ook moeten voeren. GroenLinks is tegenwoordig een middelgrote partij en kan het zich niet permiteren om geen uitgewerkt defensie-concept te hebben.''

U bent zelf afkomstig uit de CPN. Was het voor u persoonlijk ook moeilijk om oude denkbeelden over de NAVO te wijzigen?

,,Ik kom inderdaad ook uit de school die de NAVO als een instrument van het Westerse imperialisme zag. Dat is allemaal veel minder duidelijk komen te liggen na de val van de Muur. Voor mij was de oorlog in Bosnië en de val van Srebrenica doorslaggevend. Toen is mij duidelijk geworden dat de VN heel weinig konden doen, terwijl het moorden maar door ging. Uiteindelijk is de vraag: gaat het om je eigen persoonlijke worsteling, of gaat het erom ook echt iets voor die mensen daar te kunnen doen?''