Patsy S⊘rensen en haar kogelvrije vesten

Regelmatig wordt ze wegens haar acties tegen de vrouwenhandel bedreigd; ze is de tweede Europarlementariër die moet worden beschermd tegen aanslagen. Maar dat heeft de vechtlust van de non-conformistische Patsy S⊘rensen niet gebroken. Na Antwerpen is Europa nu haar strijdtoneel.

Aan Humo vertelde ze: ,,Ik was behoorlijk van mijn melk en ik zat echt met de daver op het lijf.'' In een reportage in dit populaire Vlaamse weekblad onthulde de toenmalige wethouder van Antwerpen Patsy S⊘rensen begin mei hoe Russische en Albanese gangsters de Scheldestad `bij nacht en ontij regeren'. De dag na publicatie werden er doodsbedreigingen aan haar adres geuit. Burgemeester Leona Detiège van Antwerpen zorgde ervoor dat S⊘rensen, de populaire `schepen' van burgerlijke stand, bevolking en jeugd, een gepantserde auto kreeg.

Dat was op 12 mei. Mieke Vogels, de Vlaamse minister van Milieubeheer maar destijds ook wethouder van Antwerpen, staat het moment nog in de herinnering gegrift. ,,De burgemeester had eerst Patsy's echtgenoot bij zich geroepen. Ze maakte duidelijk dat de inlichtingendiensten deze bedreigingen serieus namen. Daarna moest Patsy zelf komen. Toen ze de kamer uitkwam, was ze helemaal ontdaan en in de war, ik heb haar nooit eerder zo gezien. Ja, zo krijgen de misdadigers uiteindelijk iedereen klein: gewoon iemand een wapen tegen het hoofd duwen.''

Maanden lang werd S⊘rensen rondgereden in een geleasde donkere Mercedes (`precies een gangsterauto') met de spannende nummerplaat 007. Drie of vier lijfwachten bewaakten haar. Begin vorige maand werden auto en lijfwachten haar zonder enige nadere mededeling ontnomen. ,,De bewakers zeiden: we komen morgen niet terug. Pas op 1 oktober, mijn verjaardag, kreeg ik te horen dat onderzoek door politie en justitie niets had opgeleverd, de burgemeester had overdreven. Dat gebeurde op een bijeenkomst in het paleis van justitie van Antwerpen. Tien functionarissen van justitie, politiediensten en de staatsveiligheid ontvingen me, maar konden niks zeggen. Ze deden neerbuigend, ik voelde me geïntimideerd, alsof ik iets fout had gedaan'', vertelt ze in haar werkkamer in het Europees Parlement in Brussel. Want sinds 13 juni is Patsy S⊘rensen afgevaardigde voor de Vlaamse Groene partij Agalev (`Anders gaan leven') in het Europees Parlement. Mede dankzij de stemplicht in België werd ze met maar liefst 123.000 voorkeurstemmen gekozen.

Patsy S⊘rensen (47) heeft leren leven met bedreigingen sinds ze in 1988 met de prostituee Yolande Grenson Europa's eerste `vakbond voor hoeren' Payoke (Pa van Patsy en Yo van Yolanda, Ke de verkleining die past bij hun geringe lengtes) oprichtte en de strijd aanging met de pooiers en vrouwenhandelaren in het fameuze Antwerpse Schipperskwartier. Haar dochter Julie (22) werd al eens na een wilde achtervolging van de weg gereden. Sinds 1993 loopt ze niet meer alleen door de rosse buurt. Nadat koning Boudewijn zeven jaar geleden, op 22 oktober 1992, een even onverwacht als spectaculair bezoek bracht aan Payoke en er een uur sprak met vijf vrouwen die het slachtoffer van vrouwenhandelaars waren geworden, geldt ze in het milieu van de prostitutiebazen en criminelen als een geduchte tegenstander. ,,Ik heb wel honderd klachten gedeponeerd en de meesten bleken terecht, de betrokkenen verdwenen achter de tralies.''

Maar nog niet eerder droeg ze, zoals sinds mei van dit jaar met enige regelmaat, een kogelvrij vest. Patsy S⊘rensen, al vele jaren inwoner van de rosse buurt, weet allang dat Albanese criminelen in het Antwerps milieu ,,sneller en raker'' schieten. Ze is, na de burgemeester van Palermo, de tweede `groene' Europarlementariër die deze bescherming nodig heeft. ,,Ik heb drie van die vesten, één in de auto, twee thuis. Voor het geval iemand zich niet veilig voelt naast me'', vertelt S⊘rensen.

,,Eind jaren tachtig, toen Payoke nog niks voorstelde, deed ze al onderzoek in louche kringen. Ze was enorm gedreven en ook chaotisch, maar dat leek zo te horen'', zegt de Vlaamse journalist Chris de Stoop, die eind 1992 naam maakte met zijn boek (Ze zijn zo lief, mijnheer) over de internationale vrouwenhandel en de rol daarin van de `bende van de Miljardair', vernoemd naar een Rotterdamse sexclub die nog altijd – maar nu onder de naam Ritz – floreert. De Stoop: ,,Samen hebben we toen vier of vijf meisjes uit bordelen in Antwerpen en Temse kunnen halen. Patsy had heel kleine kaartjes met het adres van Payoke laten drukken. De vrouwen konden die gemakkelijk in hun bh of slipje opbergen.''

Jan de Zutter, destijds en tegenwoordig opnieuw redacteur van de Vlaamse progressieve krant De Morgen, was mede `veroorzaker' van de oprichting van Payoke. ,,Ik maakte toen een reeks artikelen voor De Morgen over de prostitutie in Antwerpen. Ik ontmoette Patsy die plannen had voor oprichting van een opvangcentrum voor prostituees. Dat zette ik voortijdig in de krant en toen moest ze wel.'' De Zutter, die enige jaren later, van 1995 tot 1997, haar naaste medewerker was toen ze wethouder was, spreekt met grote sympathie over S⊘rensen als een ,,tegendraads, lastig wicht, iemand die soms zeer irrationeel optreedt, en politiek bedrijft vanuit de onderbuik. Maar ze is oprecht.''

Patsy S⊘rensen, kleine gestalte, pientere bruine ogen, kortgeknipt haar, is allang vertrouwd met de sexindustrie en de rosse buurt. Als kind al: haar Deense vader, een kortaangebonden scheepsmonteur, werd altijd al streng gecontroleerd op het bezit van pornografische blaadjes als hij uit Denemarken naar België kwam. Ze liep vaak door het Schipperskwartier op weg naar haar vader, die in de haven professioneel stakingen leidde. Haar moeder, een modeontwerpster, was vaak en langdurig ziek – ,,in zo'n situatie leer je wel overleven'', zei ze later. Na de scheiding van haar eerste echtgenoot, een zeeman die liever de wereld in wilde dan in Antwerpen blijven, verhuisde ze in 1983 met haar dochter Julie (22) en zoon Hans (19) naar de Zirkstraat, in het hart van de rosse buurt.

Hier was ook Payoke vele jaren gevestigd, voordat men enkele straten verderop betere huisvesting vond. S⊘rensen woont er nog, in een zwaar beveiligd huis, met haar tweede echtgenoot, Staf Mertens, vervroegd gepensioneerd na een carrière in het onderwijs en nu huisman op de achtergrond. Regelmatig verblijven ze ook in hun tweede huis in Bretagne; daar schildert Patsy.

Rebels, strijdbaar, vrijgevochten en zeer links – `rood was voor mij nog te rose' zei ze ooit – was ze al als studente op de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen die ze in 1976 voltooide. En dat zou ze blijven als beeldend kunstenaar en lerares tekenen tot ze in 1988 definitief voor de politiek koos en als lid van de Belgische Socialistische Partij in de Antwerpse gemeenteraad werd gekozen. De non-conformistische activiste kon het echter niet vinden met burgemeester Bob Cools en de conservatieve partijhiërarchie.

Patsy verliet de Socialistische Partij en richtte haar eigen Beweging voor Sociale Vernieuwing (BSV) op. In haar boek Maskers Af!, dat in 1994 werd gepubliceerd, beschrijft ze dat het opmerkelijke bezoek van koning Boudewijn tot gevolg had dat Payoke ,,uit de marginaliteit is gestapt''. S⊘rensen: ,,Maar tegelijkertijd voelde ik me ook heel verdrietig, omdat ik door de SP altijd vanuit de hoogte behandeld werd, zoals een prostituee door velen in de maatschappij ook behandeld wordt.'' De beeldspraak is typerend.

Volgens Jan de Zutter onderhoudt S⊘rensen sinds het bezoek van de koning ,,zeer nauwe contacten met het hof''. Ook koning Albert heeft al enkele keren met haar gesproken. De Zutter: ,,Met haar acties tegen de prostitutiebazen en de criminele wereld, en haar soms scherpe kritiek op de lakse politie en justitie in Antwerpen, heeft ze veel vijanden gemaakt. En als Albanese misdadigers je bedreigen en de politie niet je vriend is, heb je een probleem. Haar relatie met het hof heeft stellig voor een zekere bescherming gezorgd.''

Na een oproep – in Humo – van Tom Lanoye, het enfant terrible van de Vlaamse literaire wereld, besloot de partijloze S⊘rensen in 1994 ,,arm in arm te gaan'' met Mieke Vogels, de leidster van de Vlaamse Groenen, thans minister van Milieubeheer. Na de lokale verkiezingen in 1995 werd ze, evenals Vogels, schepen in de Scheldestad. Aan een tafel in restaurant De Sluiskop in Pernis, waar ze onlangs op bezoek was, typeert Vogels haar `vriendin' Patsy als ,,een bevlogen vrouw, met een ongelooflijke uitstraling en één vat emotie''. En : ,,Patsy vertegenwoordigt dat deel van de samenleving dat niet rationeel zijn weg zoekt. Omdat ze zelf emotioneel is, wordt ze vaak uitgelachen. Maar dan komt ze ongelooflijk strijdlustig terug.'' Vogels trekt een grimmig gezicht en steekt haar handen als klauwtjes vooruit, en zegt: ,,Patsy kan vechten als een kat.''

Als wethouder was Patsy S⊘rensen ,,zeer sterk sociaal en veel minder groen'', zegt haar opvolger in het Antwerpse college, de socioloog Dirk Geldof van Agalev. ,,Met allerlei projecten, bijvoorbeeld voor de jeugd of voor daklozen, bereikte ze mensen die aan het `intellectuele' Agalev geen boodschap hebben. Bij de verkiezingen presenteerde ze zich als een `straatkat' die politiek kan overleven en nooit door het establishment zal worden opgeslokt. Dat spreekt veel mensen aan'', zegt Geldof. Aan een kraakactie van daklozen die een onderkomen zochten, nam schepen S⊘rensen, net een jaar in functie, van harte deel. Zelfs als bevoegd wethouder burgerlijke stand liet ze zich gelden. Jan de Zutter: ,,Bij de coalitiebesprekingen had men haar die portefeuille toebedeeld, denkend dat ze daarmee geen kwaad kon. Maar Patsy weigerde vervolgens consequent schijnhuwelijken te voltrekken, een beleid dat eveneens opzien baarde.''

Medewerkers op het Antwerps stadhuis beschrijven haar als ,,altijd bezig, 48 op 24 uur, vaak chaotisch, met zeven dingen tegelijk, maar met onwaarschijnlijk goed geheugen''. Jan de Zutter: ,,En ze was correct. Mensen die om een baantje kwamen vragen, kregen nul op rekest. Hulp wilde ze alleen geven als alle andere rechtsmiddelen waren uitgeput. En ze was loyaal aan de besluiten van het college van B en W. Ze leerde dat je niet altijd dwars moet liggen''. Ook Mieke Vogels heeft daar het hare aan bijgedragen: ,,In het college kon ik Patsy's emotie wel rationaliseren.''

In 1996 richtte Patsy S⊘rensen haar aandacht op andere `groepen zonder stem' in de samenleving – ongehuwde koppels, hetero- en homoseksueel. Ze kwam met een `samenlevingscontract' dat België's eerste `homohuwelijk' mogelijk maakte – tussen Tom Lanoye en René Los, destijds politiek secretaris van Agalev. Tot groot ongenoegen van de christelijke partij CVP werd de verbintenis in haar werkkamer aan de Lange Nieuwstraat met champagne gevierd. Hoewel ze volgens Jan de Zutter ,,zeker niet populair is in het Vlaamse cultureel-progressieve wereldje'', was een deel van smaakmakend Vlaanderen daarbij aanwezig, onder meer in de personen van Hugo Claus en Jef Geeraerts bij wie de vlam van het anarchisme nooit is gedoofd en die beiden altijd nog te vinden zijn voor een anti-rooms verzetje.

Als afgevaardigde van de Groenen in het Europese Parlement moest Patsy S⊘rensen eerst haar weg vinden, zegt haar Nederlandse fractiegenoot Joost Lagendijk. ,,Het vergt aanpassing om in Europa te opereren als je jarenlang met je voeten in de modder in Antwerpen hebt gestaan. Ze is een buitenbeentje, aan de ene kant vol strijdlust, maar soms ook mismoedig over het effect van de politiek.'' Volgens voorlichter Hein Verkerk van de Europese Groenen in Brussel kwam S⊘rensen aanvankelijk timide over ,,omdat ze erg bezig was met haar persoonlijke veiligheid''. Ze is helemaal opgeklaard sinds ze benoemd is tot rapporteur over bestrijding van de vrouwenhandel in Europa en over slachtoffers van criminaliteit. ,,Ze gaat die zaken breed aanpakken, met hearings en zo. Dat zal zeker nog wat lawaai veroorzaken.''