Hollander wijst New-Yorkers de weg

Paul Mijksenaar verzamelt van alles, maar zegt geen verzamelaar te zijn. ,,Ik bewaar alles waarvan ik denk dat musea het niet bewaren en dan blijk je op een dag allerlei verzamelingen te hebben', zegt hij, terwijl hij op LaGuardia Airport van een tafel met folders een Queens Bus Map pakt. ,,Ik ben gefascineerd door landkaarten', zegt hij dan, ,,en deze had ik nog niet.'

De vormgever en ontwerper Mijksenaar – tevens hoogleraar aan de TU Delft – is twee weken in New York ter gelegenheid van de lancering van zijn nieuwe boek Open Here. Het is een gevarieerd boek dat voortkomt uit Mijksenaars verzameling gebruiksaanwijzingen. Daar is al eens een kalender van gemaakt, maar Mijksenaar heeft zoveel niet-weggegooid materiaal dat er gemakkelijk een boek van te maken was. De mooi vormgegeven uitgave toont allerlei soorten visuele handleidingen, voor tampons tot en met Volkswagenbusjes, die uit het leven gegrepen zijn.

Nog een reden voor het verblijf in New York is dat Bureau Mijksenaar een contract heeft met de Port Authority van New York & New Jersey om de bewegwijzering op alle vliegvelden te herzien en te verbeteren. De Port Authority is het overkoepelend orgaan dat het beheer van John F. Kennedy, LaGuardia en Newark Airport onder zich heeft.

Mijksenaar begon met het project in november vorig jaar nadat consumentenonderzoeksbureau J.D. Power een vernietigend rapport over de klantvriendelijkheid van de New-Yorkse vliegvelden had afgeleverd. ,,Wat daaruit kwam was een schok: alles was slecht', aldus Mijksenaar. ,,Een kwart van de klachten ging over de bewegwijzering en dat is ongekend veel. Wie naar vliegveld JFK moest, kon het niet vinden en wie er vandaan wilde, raakte de weg kwijt. Het vliegveld zelf is ook een ramp.'

Bureau J.D. Power vertelde in zijn rapport waar de bewegwijzering wel goed was en dat was Schiphol. Mijksenaar doet sinds 1990 de bordjes op de Amsterdamse luchthaven en heeft de nodige ervaring. De Port Authority had haast en geen trek in lange aanbestedingen. Mijksenaar mocht dus langskomen voor een presentatie.

,,Ik heb alles wat mis was op video gezet en ze laten zien wat er niet deugde', zegt Mijksenaar. ,,Het is inconsistent, de borden zijn zwart en grijs, er is geen eenheidsstijl, er zijn soms zelfs verschillende termen voor eenzelfde afdeling.'

Het was een schok voor de New-Yorkers, die na Mijksenaars kritiek op video uitgeteld met hun ogen zaten te knipperen. Mijksenaar gaf ze geen tijd om bij te komen en liet meteen zien hoe het op Schiphol geregeld was.

,,Toen de lichten weer aangingen', zegt Mijksenaar, ,,sprongen ze op en riep iedereen: we moeten net als Schiphol worden!'

Bureau Mijksenaar heeft in Nederland niet alleen Schiphol onder zijn beheer maar ook de NS-stations. Het bedrijfje heeft in het verleden ook allerlei andere gebouwen en openbare ruimtes helpen inrichten. Mijksenaar werkt samen met onder meer Harm Zwaga, psycholoog/ergonoom aan de Universiteit van Utrecht.

Mijksenaar: ,,Bij alles wat we doen vragen we ons af: werkt het? Wat wij doen is de fouten van de architecten goedmaken. Daarom mankeert er ook zoveel aan borden op de New-Yorkse vliegvelden. Bewegwijzering zit hier in het pakket van de architect en die houdt niet van bordjes die zijn mooie gebouw ontsieren.'

Mijksenaar heeft nu een proef gedaan op LaGuardia en die is goed bevallen. Hoewel er verschillen zijn met de Schipholstijl, zal ook in New York met gele en groene borden worden gewerkt.

Het proefgedeelte in de centrale vertrekhal op LaGuardia laat zien hoe groot de verbetering al meteen is. Mijksenaar loopt op aanwijzing van de oude borden door de vertrekhal en staat opeens stil. ,,Hier weet je niet waar je naartoe moet', zegt hij. ,,Alle grondregels zijn hier al meteen overtreden.'

Daarna een kijkje in het nieuwe gedeelte. Lichtbakken zijn van twee keer zo ver leesbaar en de pijlen wijzen bijvoorbeeld niet zomaar in het luchtledige, maar geven aan dat je een bochtje maakt en dan een roltrap neemt. Een enquête onder passagiers is dan ook ondubbelzinnig positief uitgevallen: Mijksenaar mag doorgaan en moet zorgen dat eind november, vóór Thanksgiving Day, de nieuwe bewegwijzering werkelijkheid is.

,,Dit is natuurlijk een jongensdroom', zegt Mijksenaar over de opdracht. ,,Dat ik in New York op de vliegvelden mijn werk kan doen.'

Hij denkt even na en zegt dan: ,,Eigenlijk is het geen kunst, want het was gewoon een chaos.'

Paul Mijksenaar en Piet Westendorp: Open Here. The Art of Instructional Design. Uitg. Joost Elffers Books, 144 blz. Prijs: $23.96 ISBN 1-55670-962-5