Dodelijk inzicht van Turrini is onnavolgbaar

In de zaal staan de stoelen dubbeldik opgestapeld; daar kunnen we niet terecht. We moeten het decor in, een grijze, onopvallende tent. Acteur Dries Smits lacht elke bezoeker vriendelijk toe en hij lacht nog steeds als hij het pistool aan zijn slaap zet.

Eindelijk afgelopen is de afscheidsmonoloog van een zelfmoordenaar en aanvankelijk lijkt dat afscheid op een spel. Een aftelspel, tot duizend. Bij duizend zal de man zich door de kop schieten. Maar al snel raakt hij de tel kwijt; zijn gedachten dwalen af.

Naar de triomfen die hij in de wereld vierde. `Ik schreef columns voor een groot dagblad', zegt hij. `Ik spoorde aan het verstand te gebruiken als iedereen aanspoorde het verstand te gebruiken en ik bekritiseerde wat men op dat moment het kritiseren waard vond. [-] Dat leverde mij de reputatie op een onafhankelijk denker te zijn.'

Wie deze zinnen heeft geschreven? Natuurlijk: Peter Turrini. Ook in De dood en de duivel en in Alpengloeien, twee stukken die reeds in Nederland werden gespeeld, klaagt de Oostenrijker Turrini de media aan. Vanuit het gezichtspunt van de slachtoffers. Door de mediamanipulaties en het dagelijkse bombardement aan indrukken zijn zij gek geworden respectievelijk blind. In Endlich Schluss, twee jaar oud en voor het eerst in Nederland te zien, geeft Turrini het woord aan een dader. Een herrieschopper, een hypocriete moraalridder, een leugenaar, een manipulator, een dwaallicht, een verblinder. Die, hoe kan het anders in een maatschappijkritisch stuk, op zijn beurt belogen wordt, gemanipuleerd en verblind. Een journalist is volgens Turrini immers maar een werktuig van de grootindustriëlen, voor wie hij de nar uit mag hangen. `Alles was onecht, alleen dit pistool aan mijn slaap is echt', beseft de journalist in Eindelijk afgelopen.

Hóe hij tot dat dodelijke inzicht komt, vertelt hij er niet bij. We kunnen zijn ommekeer niet volgen en daarom heeft Dries Smits er moeite mee ons te overtuigen. Dries Smits kan prachtig acteren. Zowel van de oude boer in Tenessee Williams' Kat op een heet zinken dak als van Ibsens Bouwmeester Solness maakte hij iemand die door zijn slechtheid ontroerde. Ja, bij de Vlaamse regisseur Ignace Cornelissen is Dries Smits in goede handen.

Behalve in het ook door Cornelissen geregisseerde Eindelijk afgelopen. De uit dikke dekens bestaande tent waarin de tot inkeer gekomen journalist zich van de buitenwereld probeert af te schermen; de videobeelden van mensjes die in de stilte vallen waar hij zo hevig naar verlangt; de vuilnishoop waar hij zichzelf uiteindelijk op deponeert: het zijn stuk voor stuk goede vondsten. Toch kunnen zij niet verhelen dat de al te energiek spelende Dries Smits z'n draai in deze productie nog moet vinden.

Voorstelling: Eindelijk afgelopen, van Peter Turrini, door Het Gevolg. Vertaling: Tom Kleijn; regie: Ignace Cornelissen; decor: Lien Wauters; spel: Dries Smits. Gezien: 27/9 Theater Bellevue, Amsterdam. Tournee t/m 24/11. Inl. (020) 427 54 47.