De jonge jazzmusici beginnen nieuwe labels

Een nieuwe golf jonge, onafhankelijke labels verrijkt de Nederlandse jazzscene met nieuwe muziek en nieuw elan. Het European TryTone Festival is daarvan een afspiegeling.

`New ways of jazz' luidt de ondertitel van het European TryTone Festival dat komende vrijdag en zaterdag wordt georganiseerd in het BIMhuis en Paradiso. Dat `nieuwe' zit 'm niet alleen in het tussen grunge-jazz en onorthodoxe bigbandmuziek laverende programma. Het organiserende label TryTone maakt deel uit van een golf jonge, veelal door muzikanten gerunde, labels die de afgelopen anderhalf jaar de Nederlandse jazzscene binnendringen. Hoewel de cd-productie en -distributie nog steeds worden gedomineerd door de drie gevestigde labels BV Haast, Challenge en VIA, zijn er nu ook nieuwkomers als TryTone, DOX, Buzz en Turtle.

Al in 1968 richtten Han Bennink, Misha Mengelberg en Willem Breuker het eerste Nederlandse muzikantenlabel ICP op. Vele anderen zoals Waterland, Coreco, KGB en Kroso volgden. Net als toendertijd is ook nu artistieke onafhankelijkheid de belangrijkste drijfveer om muziek uit te geven in eigen beheer. ,,Wij laten op TryTone horen wat wij belangrijk vinden, zonder dat we ons iets hoeven aan te trekken van de wensen van een grote, commerciële maatschappij. Het festival is daarvan een afspiegeling'', aldus bassist Edwin Wieringa, samen met saxofonist Esmée Olthuis verantwoordelijk voor de festivalorganisatie.

Typerend voor de kleine labels is de hoge mate van zelfredzaamheid en het ontbreken van een hiërarchische structuur. De kleine twintig muzikanten van TryTone doen de administratie, financieren eigen opnamen, boeken zelf hun concerten en rijden met een kofferbak vol cd's langs platenzaken om hun muziek aan de man te brengen. Zaal 100 aan de Amsterdamse Wittenkade doet dienst als eigen podium, waar de bands het publiek met maandelijkse optredens op de hoogte houden van nieuwe stromingen in de jazz en geïmproviseerde muziek.

Als collectief bindt TryTone de strijd aan met de gevestigde bespelers van de muziekmarkt. Olthuis: ,,Nieuwe bands met een niet-commercieel repertoire kun je niet apart verkopen. Als je twee of drie bands op een avond biedt en dat presenteert als een op zichzelf staande scene met een concept erachter, dan happen programmeurs eerder toe.'' Heikel punt blijft de distributie van cd's. ,,Het is erg gemakkelijk een cd te maken, maar veel moeilijker om hem te verkopen, zeker in het buitenland. Het is een wereld waar je bijna niet tussenkomt.''

Dat een grote maatschappij het op dit gebied niet per se beter doet, ondervonden de leden van de funky jazzdanceband Sfeq. Uit onvrede met het lakse promotie- en distributiebeleid van het toenmalige Blue Funk-label van Dureco, richtten de leden van het Amsterdamse kwintet in 1997 het eigen label DOX op. ,,Er zitten te veel onnodige schakels tussen muzikant en luisteraar, zoals winkels, distributeurs en groothandels. De muzikant wordt gezien als minst belangrijke element van de keten'', vertelt saxofonist Bart Suèr. ,,Door alles in eigen hand te houden kiezen we de weg met de minste weerstand.''

Het anders doen dan de al bestaande maatschappijen, dat is de doelstelling van DOX. Dit uit zich vooral in voortdurende pogingen zich te ontworstelen aan iedere vorm van categorisering. Het net uitgekomen album Sfeq 3000 wordt niet alleen verkocht in platenzaken maar ook in de trendy Parijse galerie Colette. Recensies in zowel AdFormatie als blootblad Actueel zorgen voor een zo breed mogelijk publiek.

Vooralsnog brengt DOX alleen cd's uit van Sfeq en Sfeq-lid dj Git Hyper, maar Suèr wil in de toekomst ook het werk van anderen gaan uitbrengen. ,,DOX is geboren uit noodzaak. Er zijn veel meer bands die dezelfde nood voelen die wij hebben ervaren. DOX moet een open podium worden waar muzikanten in alle vrijheid kunnen doen wat zij willen zonder dat een boekhouder bepaalt wat rendabel is en wat niet.''

Dat zoiets ook binnen een bestaande platenmaatschappij bewerkstelligd kan worden, bewijst Angelo Verploegen. Na twee jaar de zaken te hebben behartigd van A-records, een sublabel van Challenge, kreeg de trompettist van The Houdini's een jaar geleden het groene licht om een nieuw label op te zetten. Onder de naam Buzz brengt hij onder andere het anarchistische Satoko Fujii Orchestra en absurdistische trio van Larry Ochs uit. Verploegen: ,,Dit label is bedoeld voor alles wat niet aan bod komt bij A-Records. Challenge ondersteunt Buzz financieel maar de artistieke invulling is volledig afhankelijk van mijn persoonlijke smaak.''

Buzz gaf in december 1998 zijn eerste drie cd's uit en de catalogus telt nu negen titels. Het is de bedoeling jaarlijks zo'n tien tot twaalf cd's uit te brengen. ,,Het is geen kunst vijftig cd's per jaar te produceren. Maar wij willen ons in eerste instantie richten op kwaliteit.''

Kleinschalige maar hoogwaardige productie is ook het streven van het nu zes maanden oude Turtle-label van producenten Harry van Dalen en Bert van der Wolf. Turtle mikt op audiofielen met een voorliefde voor vernieuwende muziek die zich beweegt tussen jazz, modern klassiek en onalledaagse etnische muziek. De werkwijze van Turtle is puristisch te noemen en is vergelijkbaar met die van het Duitse kwaliteitslabel Winter & Winter. Dat betekent dat het instrumentarium vrijwel geheel akoestisch is en opnamen worden niet in studio's maar vooral in kerken gemaakt. Wat de luisteraar te horen krijgt zijn bijna allemaal eerste takes. Ook andere standaardwerkwijzen van de hedendaagse muziekindustrie worden vermeden. De opnames worden niet gemixt. Overdubs en compressie van dynamiek – het zachter laten klinken van de hardste passages – zijn helemaal uit den boze.

Deze bijna ouderwetse instelling wordt gecombineerd met de modernste 24-bits opnametechnologie en de beste apparatuur die de high-end industrie te bieden heeft. ,,Wij willen analoge geluidskwaliteit vastleggen en weergeven met de nieuwste technieken'', volgens Van Dalen. Het gaat hem echter niet om `technisch gefreak'. ,,Door de verkrijgbaarheid van goedkope apparatuur kan iedereen tegenwoordig plaatjes maken. Maar de essentie, de muzikale inhoud en de ambiance, wordt vaak vergeten. Het is misschien zelfmoord om een nieuw label te starten in deze overvolle muziekmarkt, maar wij vinden dat veel muziek een betere behandeling verdient dan die nu krijgt.''

European TryTone Festival: 29/10 BIMhuis; 30/10 Paradiso Amsterdam. Voorverkoop: AUB.