De Haagse Staat

PENNINGMEESTER VAN D66 LONKT NAAR SPONSORS...

De financiële positie van D66 bevond zich in 1998 in een `kritieke fase'. Dat meldde penningmeester van D66, Robert van Lente – in het dagelijks leven consultant en raadslid in Den Haag – onlangs in zijn jaarverslag. Hij verwacht dat het verkiezingsfonds van zijn partij aan het einde van dit jaar leeg zal zijn. Nieuwe verkiezingen zouden op dit moment wel heel erg slecht uitkomen.

Hoe heeft het zover kunnen komen? In de eerste plaats omdat D66 weinig leden heeft (13.000), zeker in vergelijking met coalitiegenoten PvdA (61.000) en VVD (51.000). De financiële basis van D66 is smal, want partijen zijn voor het overgrote deel van hun inkomsten afhankelijk van de contributie. Daarnaast speelt de verkiezingsnederlaag van vorig jaar mee. D66 ging bij de Kamerverkiezingen terug van 26 naar 14 zetels. Dat heeft onmiddelijk financiële consequenties, omdat de subsidie van het rijk voor de jongerenorganisaties en de wetenschappelijke bureaus van politieke partijen, direct gerelateerd is aan het aantal zetels in het parlement. Die subsidie, die onlangs met gemiddeld twintig procent is verhoogd, mag overigens niet worden aangewend voor campagne-activiteiten. De verkiezingsnederlaag betekent ook een daling van de opbrengst van de vrijwillige bijdrage aan de partijkas van leden van de Tweede Kamer (2 procent van hun inkomen, zo'n 3000 gulden), die D66 van Kamerleden en andere volksvertegenwoordigers vraagt. De partij is ook nog eens een halve ton misgelopen, omdat sommige volksvertegenwoordigers van D66 `vergeten' zijn te betalen.

De penningmeester van D66 is een veelgeplaagd man. Omdat het aantal leden terugloopt, neemt ook het aantal vrijwilligers af waar de democraten een beroep op kunnen doen tijdens verkiezingscampagnes. De partij is dus steeds meer aangewezen op professionals. Maar om die professionals te kunnen betalen heb je juist de contributie van de leden nodig, en die loopt terug.

Van Lente ziet als oplossing voor de financiële sores: Amerikaanse methoden. Kandidaten voor de Tweede Kamer zouden van D66 een basisbedrag moeten krijgen voor de campagne. Alles wat ze extra willen doen, zoals een extra spotje op radio of televisie of een eigen folder, zouden ze zelf moeten financieren door sponsors aan te trekken. Volgens Van Lente past dat in deze tijd, waarin ideologie steeds minder belangrijk is geworden en de politiek steeds meer om personen draait. ,,Het partijbestuur heeft bij ons altijd al minder te vertellen gehad dan bij andere partijen.'' Bovendien gebeurt het al. Kandidaten financieren een deel van hun campagne zelf. ,,Als Lousewies van der Laan een eigen web-site wil met een mogelijkheid om guldens om te rekenen in euro's, zeggen wij: prima. Maar ze moet het wel zelf betalen.'' Van Lente krijgt in zijn eigen partij niet meteen de handen op elkaar voor deze nieuwe methode. Hij krijgt nu een jaar de tijd van het hoofdbestuur van D66 om draagvlak te zoeken in zijn partij voor zijn voorstellen.

...VOORZITTERS WAARSCHUWEN...

Bij de andere partijen is de financiële nood niet zo acuut als bij D66. Maar weinig politieke partijen zitten er echt warm bij. De grote partijen kampen allemaal met fors teruggelopen ledenaantallen. In tien jaar tijd raakte het CDA bijna 40.000 leden kwijt, de PvdA 30.000, de VVD bijna 20.000. Kleine partijen, met een duidelijke eigen identiteit, groeien wel. De kleine christelijke partijen zijn gegroeid en ook GroenLinks zit de laatste jaren in de lift. Alleen de SP maakte een echt spectaculaire groei door, van 15.000 naar 25.000 leden.

Toch lopen de voorzitters van de grote partijen niet bepaald warm voor het idee van de D66-penningmeester. Volgens PvdA-voorzitter Marijke van Hees is het Amerikaanse systeem van fondsenwerving gevaarlijk voor de integriteit van de politiek. ,,Het mag niet zo zijn dat financiële belangen de politieke meningsvorming gaan beïnvloeden. Zo'n systeem zou bovendien weleens extra nadelig kunnen uitpakken voor een partij als de PvdA, die opkomt voor mensen aan de onderkant van de samenleving en de middengroepen.''

Ook Marnix van Rij, voorzitter van het CDA, met 86.000 leden nog altijd verreweg de grootste partij van Nederland, waarschuwt: ,,Je moet daar ontzettend voorzichtig mee zijn. Je ziet aan de schandalen in Amerika dat dat tot hele vervelende situaties kan leiden.'' Alleen VVD-voorzitter Bas Eenhoorn reageert niet meteen afwijzend. ,,Ik ben nog niet zo ver, maar het is wel iets waar ik over wil nadenken. Als sponsoring op een open en transparante manier gebeurd, wat is er dan op tegen?''

...EN ALLEEN DE SP IS RIJK

De SP is op financieel terrein de grote uitzondering onder de politieke partijen. De partij draait namelijk niet in de eerste plaats op de contributie van leden, die maar 30 gulden per jaar bedraagt. De SP leeft van de vergoedingen die raads- en statenleden geheel afstaan aan de partij. Ook de Kamerleden van de SP staan hun inkomen af aan de partij en krijgen daar een modaal salaris voor terug. Deze regeling is verantwoordelijk voor 4,5 miljoen (62 procent) van de inkomsten van de partij, terwijl de contributie maar 8 procent oplevert.

De SP is dus rijk. In 1998 hadden de socialisten een begroting van ruim 9,5 miljoen, meer dan de grootste partij van het land qua ledenaantal, het CDA (ruim 8 miljoen), en slechts ietsje minder dan de PvdA, de grootste partij in de Tweede Kamer (10,5 miljoen). De SP had bijna twee keer zoveel te besteden als de VVD, die geen systeem van afdrachten van volksvertegenwoordigers kent en een begroting had van 5,6 miljoen. D66 moest in 1998 rondkomen met ruim twee miljoen gulden, GroenLinks met 3,5 miljoen. Het verschil tussen die twee partijen, die ongeveer even groot zijn, wordt verklaard door het feit dat volksvertegenwoordigers van GroenLinks verplicht zijn 15 procent van hun vergoeding in de partijkas te storten, tegenover de vrijwillige regeling van 2 procent bij D66.

Wie de regeling van de SP invoert, is dus in één klap uit de financiële problemen. Toch krijgt het SP-model maar geen navolgers. ,,Ik vind het heel nobel als mensen hun hele vergoeding willen afstaan'', zegt partijvoorzitter Mirjam de Rijk van GroenLinks. ,,Maar mij persoonlijk gaat het te ver.'' D66-penningmeester Van Lente ziet ook niets in het SP-model. ,,De SP is nu bezig haar beginselen te moderniseren. Dan zal die financiële regeling ook niet lang meer stand houden. Jan Marijnissen wil toch ook weleens in een goede auto rijden.'' Volgens SP-leider Marijnissen is daar geen sprake van. ,,Het congres van de SP heeft juist in overgrote meerderheid gezegd dat ze de financiële regeling in stand wil houden. En wat mijn auto betreft, ik ben heel tevreden in mijn fantastische Peugeot.''

Redactie: Peter de Bruijn