Rookvrije tunnel

De Europese bergtunnels scoren niet best wat betreft veiligheid. Een Duits bedrijf heeft een afzuigsysteem ontwikkeld dat rook uit tunnels verwijdert.

HET HAMBURGSE bedrijf Rud. Otto Meyer (ROM) heeft een afzuigsysteem ontwikkeld waarmee branden in verkeerstunnels bestreden kunnen worden. Ook ondergrondse metro- en treinstations zijn met het systeem te beveiligen.

De presentatie van het systeem komt op een goed tijdstip, want afgelopen juli verscheen in Duitsland het rapport ``Die Angst fährt mit'', van de Allgemeine Deutsche Automobil Club (ADAC), de zuster van de ANWB. De ADAC onderzocht de twintig belangrijkste Europese tunnels, alle in de Alpen, op hun veiligheid. Aanleiding voor dat rapport waren de brand in de Tauerntunnel, eind mei, en die in de Mont Blanc-tunnel, eind maart. Bij de brand in de Tauerntunnel, die tussen Salzburg en Villach ligt, vielen twaalf doden. De brand die de Mont Blanc-tunnel vernietigde, kostte 39 mensen het leven. De `Bausenat' van Hamburg weigerde mee te werken aan het onderzoek, waardoor de Elbetunnel niet beoordeeld kon worden.

Slechts vijf tunnels scoren `goed', geen enkele `zeer goed'. Bijna de helft zit onder `voldoende'. Dat resultaat heeft onder andere te maken met het feit dat veel van de bergtunnels uit de jaren zestig stammen. De meeste van die tunnels zijn eenbuizig. Maar tegenwoordig moeten de tunnels veel zwaardere verkeersstromen verwerken dan dertig jaar geleden. Tweebuizige tunnels (zoals de in de jaren dertig gebouwde Rotterdamse Maastunnel, ontworpen door ir. J.P. van Bruggen), zouden beter voldoen en de veiligheid verhogen. Het gevaar in verkeerstunnels wordt bovendien verhoogd door het overvloedig gebruik van kunststof in bekledingen en koetswerken van moderne voertuigen en door de brandlast in vrachtwagenladingen. Bij een brand in een dergelijke tunnel ontstaat in zeer korte tijd een intense rookontwikkeling die ontsnapping bemoeilijkt of zelfs onmogelijk maakt.

Het bedrijf ROM, sinds 1997 onderdeel van het Nederlandse Internatio Müller divisie Techniek Imtech, heeft nu een afzuigsysteem ontwikkeld om rookontwikkeling in tunnels te bestrijden. Een opmerkelijk product voor een bedrijf dat vooral bekendheid geniet op het gebied van verwarming en koeling. Ooit leverde het bedrijf aan het Vaticaan een centrale verwarming en in 1995 voorzag het in Shanghai het hoogste gebouw van China van airconditioning.

Het afzuigsysteem werd ontwikkeld door prof.dr.ing. R. Detzer, deeltijdhoogleraar aan de Technische Universiteit van Giessen. In zijn Hamburgse laboratorium staat een verkeerstunnel op schaal 1:30. Met brandende paraffine bootst hij de rookontwikkeling in een tunnel na. Binnen een minuut is het zicht in het drie meter lange model tot nul teruggebracht. Bij een op schaal gebouwde `ROM-tunnel' daarentegen is te zien hoe de rook naar de zolder verdwijnt. Het zicht op de weg blijft helder. Reizigers en hulpverleners kunnen de onheilsplek ontvluchten dan wel naderen.

autowrakken

Uitgangspunt voor de ingenieurs van ROM was het gegeven dat bij een brand reeds na twee minuten de temperatuur oploopt naar 65 à 70 graden Celsius. Menselijke longen klappen dan in elkaar. Samen met rookvergiftiging veroorzaakt dat 95 procent van de sterfgevallen. De overige vijf procent raakt beklemd in autowrakken of wordt getroffen door vallend puin en sterft de vuurdood. Men moet dus trachten de brand voor te zijn.

Een doorsnede van het schaalmodel laat zien hoe dat kan. De zolder van het gepatenteerde ontwerp bestaat uit drie delen. Twee daarvan zuigen de uitlaatgassen en de ontstane rook na een brandmelding uit een verkeersbuis af. Een voert de afgezogen lucht, via speciale schuiven, naar buiten af. De tunnel wordt in compartimenten van 150 meter lengte verdeeld.

De rook wordt weggezogen via `dakgoten'. Hun ronde vorm veroorzaakt luchtwervelingen waarvan de kern snelheden bereikt van 250 km/u. Daardoor ontstaat in de tunnel een onderdruk, die frisse en rookvrije lucht via de in- en uitgang van de tunnel aanzuigt. Deze lucht is naar verhouding koel en dus zwaar en stroomt in de onderste helft van de tunnel, waar reizigers en brandweerlieden moeten ademen en hun weg moeten vinden.

In tunnels zoals in de Tauern en de Mont Blanc geschiedt de aanvoer van frisse lucht daarentegen via de zolder. Maar in de praktijk blijkt dan dat rookvrije buitenlucht de plaats des onheils niet tijdig kan bereiken.

Het ROM-ontwerp is allereerst bestemd voor nieuwe verkeerstunnels, want de aanleg van de `dakgoten' en een centrale rookafvoer maakt toepassing in bestaande tunnels kostbaar, zij het niet onmogelijk. Een andere toepassing is die in ondergrondse stations. Bij een brandmelding rijden machinisten namelijk door naar de eerstvolgende halte, zodat de tunnel zelf geen `ROM-systeem' nodig heeft. ``De beste brandpreventie in verkeerstunnels is de aanleg van twee buizen, wat dat betreft is mijn ontwerp kurieren am Symptom'', aldus Detzer. Hij is trouwens zeer kritisch over de Schipholtunnel, omdat deze is voorzien van ventilatoren in de lengte van de tunnelbuis. ``Op die manier verspreidt men de rook van het ongeval door de gehele tunnel en dat is levensgevaarlijk.''