Of het ploft, of het loopt langzaam leeg

,,We wilden niet opnieuw drie dagen in de modder zitten, wat wandelen en dan weer naar huis gaan. We wilden niet alleen actie-vee zijn. Maar wat we wel wilden, wist niemand. Een klein deel van de actievoerders wilde een puinhoop. Zo van: `ik ben woedend' en `ik heb recht op verzet'. Ideeën uit de kraakwereld uit Amsterdam. Die waren niet geïnteresseerd in steun van de lokale bevolking.

,,Vanaf de eerste seconden werd het dan ook een volstrekte puinhoop. Op zaterdagochtend liepen er acht- tot tienduizend mensen over die smalle wegen van het tentenkamp naar de centrale. Met materiaal om daar huisjes en tenten te bouwen en een blokkade op te richten. We stonden net voor de dijk, van achteren begon het al te dringen, toen de eerste traangasgranaten vielen. Tegenwoordig is het les één bij de politie: alleen traangas als er een vluchtweg is. Maar toen moest je door het prikkeldraad heen de weilanden in. En werden dus de boeren boos. Van traangas word je niet vrolijk. Je bent onmiddellijk kotsmisselijk. Je stikt half, je ogen tranen, je doet panisch je ogen dicht en ziet niet meer waar je heen kan.

Daarna bleef het een chaos. De één werd woedend, de ander wilde naar huis. Op de vergadering in het kamp – alles moest democratisch – stond driehonderd man tegen elkaar in te schreeuwen. Mensen begonnen gaten te graven in de weg om de pantserwagens tegen te houden. Later bleek dat de helft van de gatengravers vermomde ME-ers waren.

,,Langzaam drong ook door dat de lokale bevolking, die in 1980 nog achter ons had gestaan, zich tegen ons begon te keren. Op maandag mocht ik als één van de vijf afgevaardigden van het gebeuren met vertegenwoordigers van de lokale bevolking praten, in een politiebusje. `We gaan het terrein ontruimen met landbouwmachines', zeiden ze. En de politie knikte daar vriendelijk bij. Daarom hebben we het kamp op dinsdag maar opgebroken.

,,De politie was beter voorbereid dan ooit. Ze zaten overal, schreeuwden zelf vrolijk mee in de kampvergaderingen. Je wist ook niet meer wie nou een stille was. Had je geen lang haar en wel een snor, dan was je meteen verdacht. Dat veroorzaakte paranoïde reacties: `ik heb er een herkend'. Maar dat wist je pas zeker als ze zich ontpopten tot een arrestatieteam en ze mensen een busje introkken.

,,Het gezag had besloten: `we moeten eens een keer hard ingrijpen'. En wij hebben ze daarvoor alle legitimatie gegeven. In 1980 hadden we exact de kaders aangegeven. Wij zouden geen geweld gebruiken. In 1981 wisten we niet wat we wilden, ontbraken de kaders en was er daarom niet met ons te praten. Het was ook een mooi stelletje bij elkaar. In 1980 had Dodewaard nog een PvdA-burgemeester. In 1981 was dat een conservatieve burgemeester. Wiegel was minister van Binnenlandse Zaken en Geertsema commissaris van de koningin. Die wisten wel wat ze wilden.

,,Achteraf kan je zeggen dat de demonstratie van 1981, de enige van de hele anti-kernenergiebeweging die uit de hand liep, overbodig is geweest. In 1977 met Kalkar hadden we onze grootste overwinning gehaald. In 1980 zorgden we er voor dat Nederland ging nadenken over kernenergie. De vraag werd niet `hoeveel nieuwe centrales?', maar `wanneer gaan ze dicht?'. Bedenk wel dat zelfs Greenpeace toen nog niet tegen kernenergie was. We hadden landelijk nog geen steun van de vakbonden en de kerken. Zelfs in de wetenschap was serieuze, maatschappelijke discussie over kernenergie nog een gevaar voor je carrière. ,,Maar we moeten er ook niet dramatisch over doen. Er zijn geen zwaargewonden gevallen. Het moest een keer escaleren. Of het ploft, of het loopt langzaam leeg. En belangrijker is dat onze argumenten van toen overeind zijn gebleven. Ik ben nog steeds bezig met energie, met duurzaamheid. Stel dat ik mijn idealisme had verspeeld aan zoiets als het communisme. Dan was ik nu mooi zuur geweest.''