NIEUW HEMELLICHAAM LIJKT ZOWEL OP PLANEET ALS OP BRUINE DWERG

Italiaanse astronomen hebben een hemellichaam ontdekt waarvan niet precies duidelijk is hoe het moet worden genoemd (Astrophysical Journal Letters, 20 okt). Wat zijn massa betreft ligt het in het grensgebied tussen een gasbol als Jupiter (een planeet) en een gasbol die zich nooit tot ster heeft weten te ontwikkelen (een bruine dwerg). Het object bevindt zich in een groep van heel jonge en heel lichte sterren op een afstand van ruim 1100 lichtjaar in het sterrenbeeld Orion. Vorig jaar hadden de astronomen in deze cluster ongeveer 40 objecten gesignaleerd die wel eens te licht zouden kunnen zijn om `ster' te mogen worden genoemd.

Eén van de meest lichtzwakke van deze substellaire kandidaten, S Ori 47 geheten,is nu verder bestudeerd met de 1,5 meter Carlos Sánchez Telescope op Tenerife en de 10 meter Keck II-telescoop op Hawaii. Absorptiebanden van oxiden en hydriden in het spectrum wijzen er op dat het om een koel object gaat dat nog bezig is zich samen te trekken. En uit de aanwezigheid van lithium in het spectrum kan worden afgeleid dat er in het inwendige geen waterstoffusie heeft plaatsgevonden. Die zal er ook nooit kunnen plaatsvinden, omdat de astronomen nu hebben gevonden dat de gasbol een massa van slechts 0,015 maal die van de zon heeft, ofwel 15 maal die van Jupiter.

Gasbollen met een massa van kleiner dan ongeveer 50 maal die van Jupiter kunnen in hun kern nooit de hoge druk en temperatuur opbouwen die nodig zijn om het proces van waterstoffusie mogelijk te maken - en dus als `ster' energie te produceren. Gasbollen met een massa tussen 14 en 50 maal die van Jupiter kunnen in het begin van hun bestaan nog even op deuteriumfusie teren en zich dus tijdelijk als ster vermommen, maar daarna zullen deze bruine dwergen onherroepelijk afkoelen en uitdoven. En gasbollen met een massa van kleiner dan 14 maal die van Jupiter gaan al meteen na hun ontstaan afkoelen en uitdoven.

S Ori 47 ligt qua massa dus op de grens van reuzenplaneet en bruine dwerg en daarmee maakt hij het onderscheid tussen deze hemellichamen nog vager dan het al was.