Gekrijtstreepte ridders en raapsteeltjes

Mannetjesmakerij is niet meer het exclusieve prerogatief van de politiek. De media hebben nu ook het fenomeen van de zogenaamde captains of industry ontdekt als immer willige kolommenvullers. Het zijn de bovenbaasjes van het Nederlandse bedrijfsleven die dankbaar de hun geboden kans grijpen om aan de buitenwacht hun grandioze visies en bestuurlijke beschouwingen te presenteren. Dit alles ondersteund door kleurrijke, veelal ondoorzichtige powerpoint presentaties van spectaculaire resultaten en prognoses.

De interviews staan vol met gebazel over de topmans expansiedriften, zijn oorlogskassen voor fusies en overnames en een obsessie voor managersturbo zoals `stakeholders' en `shareholdersvalue'. Aan het handje van hun voorlichters, meestal ex-journalisten op zoek naar het grote geld, personificeren zij de onderneming in de media: zelfvoldaan en ijdel, poserend voor een recent verworven kunstwerk of de werktafel met het kleffe broodje kaas en het glaasje karnemelk. Druk, druk, druk.

Het is natuurlijk komen overwaaien uit Amerika, waar de pers braaf notuleert dat de heer Armstrong van AT&T in slechts 100 dagen erin is geslaagd deze ingeslapen, introverte en arrogante onderneming om te toveren in een dynamisch, transparant en cliëntgericht bedrijf. Apekoek dus, met een hoog Privé-gehalte.

Goeroe Henry Minzberg noemt dit het syndroom van de Witte Ridder die, gezeten op zijn superros, het allemaal wel eventjes regelt.

Een dergelijke luidruchtige boegbeeldfunctie gaat echter onze vaderlandse topmannen niet makkelijk af. Hij mag dan op de studentensociëteit Minerva een grote bek hebben gehad, maar zijn tocht naar de top was stil, moeizaam en taai. Hij heeft die top bereikt door `het spel' mee te spelen. Dat betekent zo min mogelijk fouten maken en met geduld voortploeteren door de stroperige polderklei van concensus en compromissen. Dan ben je per definitie geen visionair, geen lastpak en dwarsligger, geen creatieveling met gepassioneerde ideeën.

Het zijn overwegend brave hardwerkende mannen, die het niet kunnen laten de ganse dag door de City of London te slepen met een felgele Fly Buy tas.

De eau de toilettes dus voor echtgenotes en gelijkgerechtigden, meestal een jongere replica van haar die thuis met de gebakken aardappeltjes zit te wachten of iemand die iets met kunst doet en dus een Amsterdams boutiqueje bestiert. Mannen die redelijk nuchter op de winkel passen en die absoluut niets gemeen hebben met bijvoorbeeld het Engelse bestuurdersvolk van villeine, arrogante public school Macchiavelli's. Wordt er ook hier wel eens een topman vervroegd de laan uitgestuurd, dit staat in geen verhouding tot de board room drama's aan gene zijde van het Kanaal, met bloederige slachtpartijen, het toedienen van gifpillen en de publieke schandpaal. Christopher Marlowe's Duchess of Malfi verbleekt daarbij.

Natuurlijk zijn er voldoende kritische journalisten in Nederland die roepen om uitspraken over des topmans visie of strategie. De tragiek is echter dat die er maar zelden is. Immers, wat van buitenaf oogt als strategisch solide onderbouwde veranderingsprocessen bij een onderneming, zijn in feite vaak kille saneringen, opgedrongen aan de onderneming door het dictaat van de markt, respectievelijk het disfunctioneren van mensen in de bedrijfsorganisatie. Van een generieke drang tot veranderen is weinig sprake, zeker niet op bestuurlijk niveau waar de moeizaam bevochte toppositie tot het uiterste beschermd moet worden. Zo is de veel geroemde visionaire platte bedrijfsorganisatiestructuur veelal het gevolg van een efficiënte- en kostengestuurde capaciteitssanering met een hoog permanentiegehalte en een aanzienlijke hoeveelheid opportunisme. Niks visie, het wordt door de markt afgedwongen: het is pompen of verzuipen.

Omdat de meeste journalisten nooit in een echte onderneming hebben gewerkt, slagen hun ex-collegae, nu voorlichters, er maar al te makkelijk in hen gelikt om de tuin te leiden, met de persoon van de topman als nuttig vehikel. Ben je uitgesaneerd dan komt het voor een onderneming neer op echte visie, innovatiedrang, een creatieve strategie en een behoorlijke dosis passie op alle echelons. Kom daar eens om.

ABN-Amro opende bijna twee weken geleden het prestigieuze Hi-Tech hoofdkantoor in Amsterdam, met de grootste en modernste dealingroom van Europa. Hoog bovenin dit gebouw met allure, heel ver weg en geïsoleerd van de werkvloer zit de Raad van Bestuur. Daar lopen de gekrijtstreepte ridders in een interieur met gelambrizeerde muren, Perzische tapijten, crapeauds en een stoeltjesklok. Ik heb het vermoeden dat topman Kalff zich in deze inspirerende omgeving voor de lunch door zijn secretaresse in het geniep raapsteeltjesstampot laat serveren, uiteraard met een kuiltje voor de jus. Wel lekker, maar of je er de oorlog mee wint?

Wouter Knapper is marketingadviseur.