Gebakken lever

Ik kocht de Gazettino voor het weerbericht en om te zien of er iets over schaken stond. Er was wel iets over Nederland, ook altijd leuk als je in het buitenland bent. Big Brother natuurlijk. Een verslag over de parachutistenactie van een ander televisiestation, onder leiding van `de bekende Nederlandse televisiejournalist Willi Brod'. Niets over schaken en in het telefoonboek was het me ook al niet gelukt om een schaakclub te vinden.

Maar toen ik het plein weer over liep en nog een keer langs de krantenkiosk kwam, bleek dat ik vanzelf in de schaakclub terecht was gekomen. Achter de kiosk werd geschaakt. Bord en stukken, een klok en vijf mannen die elkaar afwisselden volgens het systeem `winnaar blijft zitten'.

Ik mocht ook mee doen en ging op een stoeltje zitten, maar dat was verkeerd, ik moest aan de andere kant zitten met mijn rug naar de kiosk toe, op een stapel tijdschriften. Mijn tegenstander was de kioskhouder zelf en op het stoeltje kon hij zijn klanten in de gaten houden. Als er een toerist langskwam die een krant pakte, riep hij iets als `drieduizend, leg maar neer.' Soms was er een lastige klant die persoonlijke aandacht nodig had, dan zette hij de schaakklok even stil om aan het werk te gaan, maar dat kwam niet vaak voor, want de meeste klanten beseften wel dat hij er niet in de eerste plaats voor hen was, maar voor het schaken. Hij zette muziek op in zijn hokje. Het kwintet van Miles Davis met John Coltrane.

Ik was onder schakers, ik luisterde naar mijn lievelingsmuziek en ik keek uit over het water naar prachtige huizen. Het was in Venetië. Ik heb de naam niet eerder laten vallen om u niet af te schrikken. Het wordt afgeraden om over Venetië te schrijven. Door de bijzondere schoonheid van de stad ontkomen zelfs de beste schrijvers er niet aan dat ze zichzelf ook heel bijzonder gaan vinden en een daarbij passende cultuurhistorische galm laten klinken. Maar nu kan de naam niet meer vermeden worden. De omgeving bracht ook mij tot cultuurhistorische bespiegelingen.

Aan het begin van de zeventiende eeuw was Leo da Modena in deze stad rabbijn. In zijn jeugd schreef hij een schotschrift tegen alle spelen. Het was omdat hij er zelf verslaafd aan was. Mijn encyclopedie schrijft: ,,Leo's leven was buitengewoon ongelukkig. Door speelschulden was hij gedwongen allerlei ambachten uit te oefenen; zijn kinderen stierven jong en zijn vrouw werd waanzinnig. Zijn grote roem verkreeg hij eerst na zijn dood.''

Mijn kioskhouder liet zich heel wat handel ontgaan door zijn schaakhartstocht. Hij sprak goed Engels en wist alle prijzen van buitenlandse kranten uit zijn hoofd. Zou hij geen lucratiever baantje kunnen vinden? Het leek me dat hij zijn kiosk alleen maar had om aan de achterkant een schaakbord te kunnen zetten. Ik vroeg of er clubs in Venetië waren. ,,Er zijn er nog twee, maar dit hier is eigenlijk de grootste. Die andere, daar zijn een paar oude mannen die met bevende handen hun stukken verschuiven.''

Ze merkten wel dat ik sterker was dan zij en ik had gezegd dat ik hun stadgenoot Antonio Rosino kende, de schaakmedewerker van de Gazettino. Een van de mannen vroeg naar het ondenkbare, of ik misschien ook Fischer kende. ,,Jazeker, daar heb ik tegen gespeeld, in Israel in 1968.'' Ik wil niet opscheppen, maar ze reageerden of er een heilige in hun kring was gekomen. Naar de uitslag van mijn partij tegen Fischer informeerden ze niet, die namen ze als vanzelfsprekend aan.

Welke opening moest ik spelen? Venetiaans, maar die opening bestaat niet. Wat dan? Na een tijdje bedacht ik het. Natuurlijk, de `Fegatello' ofwel, zoals de Engelsen het nog steeds noemen, de `gebakken lever variant'. Fegato op zijn Venetiaans, dat is een beroemde specialiteit van de stad. De Italiaanse meesters onderzochten de Fegatello al in de zestiende eeuw en gaven de variant de vreemde naam.

In de loop van een uur lukte het me één keer om de gebakken lever op het bord te brengen. Ik geloof niet dat de Venetianen beseften dat ik er een eerbetoon aan hun stad mee bracht. Als u het zelf ook eens wil proberen, de kiosk staat bij de Academiabrug, aan de kant van Dorsoduro. En de aardigste partij met de Fegatello die ik kon vinden werd gespeeld door de beroemde schaakhistoricus baron Tassilo von Heydebrand und der Lasa, die honderd jaar geleden stierf.

Wit Von der Lasa-zwart Mayet, Berlijn 1839

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-c4 Pg8-f6 4. Pf3-g5 d7-d5 5. e4xd5 Pf6xd5 6. Pg5xf7 Daar is hij, de Fegatello. 6...Ke8xf7 7. Dd1-f3+ Kf7-e6 8. Pb1-c3 Pc6-e7 Dit is Fegatello de Polerio, wat tegenwoordig inferieur wordt geacht aan 8...Pb4, Fegatello de Domenico. 9. d2-d4 b7-b5 10. Pc3xb5 c7-c6 11. Pb5-c3 Dd8-b6 12. d4xe5 Lc8-b7 13. Pc3-e4 Db6-b4+ 14. Lc1-d2 Db4xc4 15. Df3-g4+ Ke6xe5 16. f2-f4+ Ke5-d4

17. c2-c3+ Pd5xc3 18. Ld2xc3+ Kd4xe4 19. f4-f5+ Ke4-d5 20. 0-0-0+ Kd5-c5 21. b2-b4+ Kc5-b5 22. a2-a4+ Zwart gaf op.

Omdat we niet helemaal in het verleden mogen blijven steken, is hier nog de partij uit de eerste ronde van het VAM-toernooi in Hoogeveen, die ik woensdag als wild en mooi beschreef.

Wit Timman-zwart Judit Polgar

1. Pg1-f3 c7-c5 2. c2-c4 Pg8-f6 3. Pb1-c3 Pb8-c6 4. d2-d4 c5xd4 5. Pf3xd4 e7-e6 6. a2-a3 Dd8-c7 7. Pd4-b5 Dc7-b8 8. g2-g3 a7-a6 9. Pb5-d4 Pc6xd4 10. Dd1xd4 b7-b5 Zwart speelt provocerend scherp. 11. e2-e4 e6-e5 12. Dd4-e3 Db8-c7 13. c4xb5 Lf8-c5 14. De3-f3 Lc5-d4 15. Lc1-g5 Ld4xc3+ 16. b2xc3 Pf6xe4 Weer heel scherp, maar ze moet nu wel. 17. Df3xe4 Lc8-b7 18. De4-b4 f7-f6 19. b5-b6 Dc7-c6 20. 0-0-0 Wit, ook niet timide, biedt een kwaliteitsoffer aan. 20...Dc6xh1 21. Lf1-h3 Dh1-e4 22. Db4-d6 Ke8-f7 23. Dd6xd7+ Kf7-g6 24. Lh3-e6 Th8-f8 25. Lg5-e3 Ta8-d8 Ze ziet wits volgende fraaie zet over het hoofd. Beter was 25...Lc6.

26. g3-g4 Zo wint wit de kwaliteit terug en wikkelt hij af naar een gunstig eindspel, dat overigens nog moeilijk blijft. 26...Td8xd7 27. Le6-f5+ De4xf5 28. g4xf5+ Kg6xf5 29. Td1xd7 Lb7-e4 30. Td7xg7 Kf5-e6 31. Kc1-b2 Tf8-d8 32. Kb2-b3 f6-f5 33. Kb3-b4 f5-f4 34. Le3-c5 Td8-d7 35. Tg7-g8 Le4-b7 36. Tg8-e8+ Ke6-f5 37. c3-c4 e5-e4 38. Kb4-a5 h7-h5 39. Te8-b8 e4-e3 40. f2xe3 f4-f3 41. e3-e4+ Lb7xe4 42. Ka5xa6 Kf5-g4 43. a3-a4 Td7-f7 44. a4-a5 Kg4-h3 45. b6-b7 Kh3xh2 46. Ka6-b6 Tf7-f6+ 47. Kb6-a7 Tf6-f7 48. a5-a6 Le4-d3 49. Tb8-c8 Kh2-h3 50. Ka7-b6 Tf7-f6+ 51. Tc8-c6 Zwart gaf op.