Eiland

Sommigen beweren: Portugal is een eiland, je kunt er niet met droge voeten komen, en al die verhalen over stoffige grenswegen naar Spanje, het zijn fabels. En inderdaad: ik zweef over de stilste vierbaansweg die ik ooit zag, er is geen auto te bekennen tot aan de horizon, ik vaar over de bergen.

Op de Spaanse TV-weerkaart staat Portugal blauw gedrukt, alsof achter de grens de Atlantische Oceaan begint. In Portugal hoor ik voor het eerst sinds Rusland weer mensen zeggen dat ze `naar Europa' moeten. Beide landen leven rug-aan-rug.

,,We dragen nog altijd de erfenis van ons isolement'', vertelt een Lissabonse kennis in een vol en geurend eetlokaal. ,,Spanje had nog enigszins deelgenomen aan het Europese avontuur, was zich in de jaren vijftig toch gaan moderniseren. Maar Portugal had zich onder Salazar helemaal afgewend. De landbouw was nog bijna middeleeuws, alles draaide op de koloniën. Toen die in de jaren zestig opstonden betekende dat dan ook de ondergang van de Portugese economie – op het laatst hadden we er een leger van een half miljoen man, op negen miljoen inwoners!'' Hijzelf deserteerde, woonde dertig jaar in Nederland, is nu weer terug. Hij noemt cijfers: nog steeds is 15 procent van de Portugezen analfabeet, in sommige dorpen oplopend tot 40 procent; de landbouw is, sinds de open grenzen van de EU, nagenoeg ingestort; de dorpen stromen leeg; in de Parijse regio wonen momenteel meer Portugezen dan in Lissabon. Later in de avond wandelen we door de smalle, herfstige straten. De regen klettert. De zee is hier overal, maar het is bijna de zee van Afrika.