De nieuwe economie in theorie

Sprak de slang nou wel of niet tot Eva? Wie de vergelijking niet verdraagt, jammer, maar daar doet de discussie over de nieuwe economie — new economy — een beetje aan denken. Het is een discussie tussen rekkelijken en preciezen, tussen de mensen van de grote lijnen en de close readers.

Eva át van de appel en moest het paradijs uit. De hele wereld zwicht voor Internet en alles wat we voor waar hielden over groei, inflatie, productiviteit en werkloosheid klopt niet meer. Of is dat onzin?

Duisenberg hebben we over de nieuwe economie nog niet gehoord. (Bij het eeuwfeest van VNO-NCW op 5 november gaat hij er voor het eerst wat over zeggen.) Maar zijn opvolger bij De Nederlandsche Bank, Wellink, heeft zich er al wel over uitgesproken. En ook Brouwer, één van de andere directeuren daar, begin oktober op een congres voor macro-economen in Groningen. En Jorritsma, minister van Economische Zaken. Die schreef vorige maand op de opiniepagina van deze krant dat `de droom van de Nieuwe Economie' — met hoofdletters! — `bedrog' is. Maar zij heeft een belang. Zij wordt zenuwachtig van politici die meer geld willen uitgeven omdat ze denken dat de bomen door IT nu eindelijk echt tot aan de hemel groeien.

Voor degenen die deze verhalen — en de verhalen in The Economist en The New York Review of Books en Harvard Business Review en noem maar op, het onderwerp houdt een boel mensen van de straat — niet allemaal paraat hebben een overzicht van waar het om gaat.

Bovenaan staan de schitterende prestaties van de Amerikaanse economie. Groei: bijna 4 procent, al een paar jaar achter elkaar. Productiviteit: met meer dan 2 procent per jaar omhoog, de laatste negen maanden zelfs met 3 procent. Werkloosheid: 4,3 procent, nog nooit zo laag geweest sinds de jaren zestig. Inflatie: dit jaar nog geen 2 procent, minder dan de meest optimistische voorspellingen.

Zo'n combinatie van cijfers, dat kan helemaal niet volgens de wetten van de oude economie. Die voorspellen bijvoorbeeld dat de inflatie móet toenemen als de werkloosheid onder de 6 procent komt. Want op een krappe arbeidsmarkt gaan de arbeidskosten omhoog en dus ook de prijzen. Volgens de oude wetten kan de groei van de Amerikaanse economie ook nooit lang boven de 2,3 procent uitkomen zonder opwaartse druk op de productiekos- ten — raadpleeg voor uitleg de handboeken (eventueel op Inter- net).

Het kan niet. Maar het is wel zo. En heel Amerika, heel zakelijk Amerika, probeert te bedenken hóe het kan. Een kleine aanvulling bij dat `heel Amerika': die nieuwe economie, als die er al is, is een Angelsaksische aangelegenheid. In Europa heeft eigenlijk alleen Nederland vergelijkbaar mooie cijfers, zolang de werkloosheid maar voor het grootste deel verborgen blijft in WAO en deeltijdwerk.

Voor de apostelen van de nieuwe economie — één van de belangrijkste is de Internetspecialist Kevin Kelly van het Amerikaanse tijdschrift Wired — is de verklaring eenvoudig. IT verandert de manier waarop ondernemingen zakendoen zo fundamenteel dat er nieuwe mogelijkheden voor groei ontstaan. En kijk, zeggen zij, de effecten worden nu zichtbaar. Kelly formuleerde twee jaar geleden in een geruchtmakend artikel, en later ook nog in een boek, de regels die voor die nieuwe economie gelden. Door Kelly werd de nieuwe economie een begrip. De ironie, schreef hij uitdagend, is dat het tijdperk van de computers al voorbij is. De grote verandering komt doordat die computers met elkaar zijn gaan communiceren. De gevolgen hiervan zullen de komende decennia pas in hun volle omvang blijken.

Maar de sceptici — zoek ze vooral bij de centrale banken en ministeries van financiën — zeggen: het zal best dat ondernemingen door IT anders gaan werken, maar we zien er macro-economisch voorlopig niets van terug. Stabielere groei? Lagere inflatie? Komt gewoon door het verstandige monetaire beleid van de Federal Reserve dat veel alerter op oplopende inflatie reageert dan vroeger. Hogere productiviteitsgroei? Die doet zich voor in de IT-industrie zelf en nog steeds niet in de rest (ruim 98 procent) van economie. Vraag liever waarom de productiviteitsgroei vanaf de jaren zestig zo laag is geweest.

Sceptici zeggen: door IT zal de ene onderneming het beter doen ten koste van de andere, de welvaart wordt verplaatst. Apostelen van de nieuwe economie zeggen: wacht maar, alles wordt efficiënter en dat levert geld op. En allerlei goederen en diensten die nu nog niet verhandelbaar zijn, worden door IT wel verhandelbaar, over de hele wereld. En dat betekent: meer welvaart.