Angst voor politieke islam is terug in Turkije

Schrik voor moslim-fundamentalisme steekt in Turkije weer de kop op. De Turkse politiek gaat een nieuwe fase van polarisatie tegemoet.

Even leek het of de politieke islam van de agenda was verdwenen in Turkije. Na de nederlaag van de moslim-fundamentalistische Fazilet-partij bij de parlementsverkiezingen van april moesten zelfs de meest seculiere commentatoren toegeven dat ze zich verkeken hadden op het `islamitische gevaar'. De stemming in Turkije verzachtte zelfs zo dat de regerende coalitie – onder leiding van de zwaar-seculiere premier Ecevit – overeenstemming bereikte om het verbod voor de nestor van het Turkse moslim-fundamentalisme Necmettin Erbakan om politiek te bedrijven, te versoepelen. Deze kreeg dat verbod in 1998 opgelegd, omdat hij de seculiere orde in Turkije zou willen ondermijnen.

Maar sinds enige dagen is de politieke islam weer terug op de agenda. Het seculiere kamp denkt dat moslim-fundamentalisten de aanval op het bestel hebben ingezet, terwijl veel fundamentalisten juist van mening zijn dat het seculiere kamp weer naar de wapens heeft gegrepen. Het resultaat is dat de Turkse politiek een nieuwe fase van polarisatie is ingegaan.

Het begon allemaal maandagnacht bij het huis van Merve Kavakci. Deze zorgde bij de eerste zitting van het nieuwe parlement voor grote opschudding door met een hoofddoek om in de vergaderzaal van de volksvertegenwoordiging te verschijnen. Zij vond dat haar natuurlijke recht, omdat zeventig procent van de Turkse vrouwen met een hoofddoek rondloopt, maar voor het seculiere kamp was haar actie een directe aanval op het bestel zoals de vader van de Turkse Republiek, Kemal Mustafa Atatürk, dat had bedoeld.

Even leek het of Kavakci er af kwam met het verlies van haar zetel in het parlement (en haar Turkse nationaliteit), maar maandagnacht kreeg Kavakci bij haar huis in Ankara bezoek van openbaar aanklager Nuh Mete Yüksel. Deze wil Kavakci onder andere vervolgen voor het oproepen tot religieuze haat en het verlenen van hulp aan een illegale organisatie. Yüksel was zo geschokt dat zijn medewerkers er niet in geslaagd waren een getuigenverklaring van Kavakci te krijgen dat hij zelf in het holst van de nacht voor haar deur ging staan.

Daar ontwikkelde zich een verbaal gevecht tussen de aanklager en een aantal inderhaast opgetrommelde groep Fazilet-aanhangers onder leiding van parlementslid Zeki Unal. Terwijl de aanklager dreigde de deur open te laten breken, bezwoer Unal hem dat hij pas binnen mocht komen met een bevel van de rechtbank. Het seculiere kamp gniffelde om het incident, maar voor veel moslim-fundamentalisten was de boodschap duidelijk: de jacht op de gelovigen is geopend.

Op donderdag verging ook het seculiere kamp het lachen. Want in de loop van de ochtend ontplofte een bom onder een van de felste verdedigers van de seculiere orde in Turkije, Ahmet Taner Kislali. Kislali, die in de jaren zeventig tijdens een eerder premierschap van Bülent Ecevit minister van Cultuur was, aarzelde niet in de krant Cumhuriyet felle kritiek op de huidige regering uit te oefenen, omdat hij vond dat deze het moslim-fundamentalistische gevaar onderschatte. Voor het seculiere kamp bestond er geen twijfel over wie achter de aanslag zat: de moslim-fundamentalistische Internationale.

Dat de aanslag wellicht het werk is van de radicale splintergroepering IBDA-C en dat de fundamentalistische Fazilet-partij haar onmiddellijk veroordeelde, maakte voor velen in het seculiere kamp weinig uit. ,,Ga naar Iran, ga naar Iran'', riep een woedende menigte tegen Fazilet-leider Recai Kutan toen deze persoonlijk in het ziekenhuis waar het lichaam van Kislali lag, diens familie wilde condoleren.

En zo is binnen een week de voorzichtige toenadering tussen het seculiere en fundamentalistische kamp geheel verstoord. Weinigen in Turkije twijfelen eraan dat premier Ecevit een ongerust telefoontje krijgt van de legertop. Deze was al langer van mening dat de huidige regering wat al te lankmoedig is tegen het fundamentalistische gevaar en zal nu zeker aandringen op hardere maatregelen.