Verzetsleider keert terug in Oost-Timor

De vorige maand naar Australië uitgeweken Oost-Timorese leider Xanana Gusmão is gisteren triomfantelijk teruggekeerd in Dili. Hij hield in de Oost-Timorese hoofdstad een emotionele toespraak voor de daar verzamelde aanhang.

,,Ons land is van ons. We zullen ons land ontwikkelen. We weten wat we willen en we zullen het redden van de ondergang'', zei de leider in de lokale taal, het Tetum, vanaf het balkon van de voormalige gouverneursresidentie in Dili. ,,Vandaag is de dag van vrijheid voor Oost-Timor. We zullen voor altijd onafhankelijk zijn.''

Gusmão, gehuld in camouflage-pak, bleef zijn tranen maar nauwelijks de baas. Toehoorders scandeerden `Viva Oost-Timor'. De Oost-Timorese leider sprak over verzoening. Hij noemde de nieuwe Indonesische president Aburrahman Wahid ,,mijn vriend'' en zei dat het zaak was de nieuwe regering in Jakarta niet tot vijand te maken.

Gusmão, die naar verwachting leiding zal geven aan het onafhankelijke Oost-Timor, zou eigenlijk volgend weekend terugkeren, maar werd gisteravond al in het geheim teruggebracht door soldaten van de internationale vredesmacht INTERFET. De bevolking werd op de hoogte gebracht van zijn aanwezigheid middels pamfletten, uitgedeeld door de vredesmacht. Gusmão staat onder bescherming van INTERFET.

Gisteren keerden ongeveer 2.000 vluchtelingen per boot terug uit West-Timor. Volgens een VN-woordvoerder veroorzaakten milities in West-Timor ongeregeldheden toen het schip wilde vertrekken; uiteindelijk zonder ernstige consequenties. Naar schatting 370.000 mensen zijn de afgelopen tijd gevlucht naar West-Timor of andere delen van Indonesië voor het geweld van pro-Indonesische milities.

INTERFET wil de repatriëring van Oost-Timorezen versnellen. De komende weken zal het schip naar verwachting nog acht keer naar West-Timor gaan om mensen op te halen. Steeds meer mensen zouden ook via de landsgrens terugkeren naar Oost-Timor, hoewel het militie-geweld in de grensgebieden nog niet is geluwd.

Gusmão (53), een gewezen seminarist en voormalig grafisch vormgever, werd in november 1992 opgepakt door het Indonesische leger. Hij stond sinds 1981 aan het hoofd van de guerrillabeweging Falintil, die zich verzette tegen de inlijving van Oost-Timor door Indonesië in 1976. Gusmão werd in mei 1993 veroordeeld tot levenslang. Later werd dit omgezet in twintig jaar gevangenisstraf. Begin dit jaar werd hij onder huisarrest geplaatst in Jakarta. Na het referendum in augustus – toen de Oost-Timorezen massaal voor onafhankelijkheid stemden – werd hij vrijgelaten.

Intussen wordt in New York gewerkt aan een VN-resolutie die een omvangrijke VN-operatie mogelijk moet maken om Oost-Timor de eerste jaren van zijn onafhankelijkheid bij te staan. (Reuters, AFP, AP)