Internationale veldslag om Canadese luchtvaart

In Canada woedt een strijd om de luchtvaartmaat- schappijen Air Canada en Canadian Airlines. Internationale partners als Lufthansa, American Airlines en British Airways doen er volop aan mee.

Werknemers:

Met grote financiële steun van de Amerikaanse luchtvaartmaatschappij United Airlines en het Duitse Lufthansa, heeft de Canadese maatschappij Air Canada een vijandig bod uitgebracht op haar voornaamste concurrent, het noodlijdende Canadian Airlines. Het bod op het aandelenpakket van Canadian Airlines is bedoeld als zelfverdedigingstactiek in een oplaaiende luchtvaartoorlog in Canada - een conflict waarbij een toenemend aantal internationale partners van beide maatschappijen betrokken is geraakt.

Het voorstel van Air Canada uit Montréal omvat een overname van de westelijke maatschappij Canadian Airlines, alsmede een grootschalige, defensieve terugkoop van haar eigen aandelen. Het plan, waarvoor Air Canada honderden miljoenen dollars toegezegd kreeg van haar partners in de zogeheten Star Alliance vormt een haastige reactie op een vijandige poging van het financiële conglomeraat Onex uit Toronto om Air Canada over te nemen. Onex, geldschieter van Canadian Airlines en een partner van American, wil beide Canadese maatschappijen uitkopen en ze fuseren tot één, nationale luchtvaartmaatschappij.

Het Canadese dispuut, dat begon als een binnenlandse overlevingsstrijd tussen de twee grote Canadese maatschappijen, is met de manoeuvre van Air Canada uitgegroeid tot een confrontatie tussen twee internationale luchtvaartallianties: OneWorld, met onder meer Canadian Airlines, British Airways en American Airlines uit Dallas; en de Star Alliance van onder meer Air Canada, Lufthansa en United Airlines. Op het spel staat potentiële dominantie op de Noord-Amerikaanse markt voor het route-netwerk en het reserveringssysteem van één van hen.

,,Dit is een uniek pakket, afgestemd op een unieke situatie,'' verklaarde een woordvoerder van United Airlines. Samen met Lufthansa is United bereid om 730 miljoen Canadese dollar (ruim 1 miljard gulden) te steken in de verdediging van Air Canada. Ze zullen een aandeel van zeven procent in Air Canada verwerven en de Canadese maatschappij een lening verschaffen. United zal drie Airbus-toestellen van Air Canada kopen en ze terugleasen. Lufthansa zei te hopen dat het hulppakket zal helpen ,,de vijandige overname af te weren,'' zodat de Star Alliance ongeschonden blijft.

Het openingssalvo in de Canadese luchtvaartoorlog werd deze zomer afgevuurd door Onex. Gesteund door American Airlines, dat een kwart van de aandelen van Canadian Airlines bezit, bracht het concern een verrassingsbod uit op zowel Canadian als Air Canada. Onex en American willen samen 1 miljard Canadese dollar op tafel leggen om beide maatschappijen samen te voegen. Onex deed het voorstel tegen de achtergrond van jarenoude kwalen van de Canadese luchtvaartmarkt. Sinds deze in 1988 werd gedereguleerd, is duidelijk dat er onvoldoende ruimte is voor twee nationale maatschappijen. Canadian Airlines (voorheen Canadian Pacific Airlines) kampt al jaren met grote verliezen (552 miljoen Canadese dollar de laatste vijf jaar). Hoewel het Air Canada beter gaat, noteerde ook zij in 1998 een licht verlies, van 16 miljoen dollar.

Het Onex-plan is aantrekkelijk voor velen. De voorgestelde nieuwe maatschappij, met een monopolie op de Canadese markt, zou geassocieerd worden met de OneWorld alliantie - een versteviging van American Airlines op het Noord-Amerikaanse continent. Bovendien kan de Canadese regering leven met het plan. Ottawa blijft een dilemma bespaard tussen de ondergang van een nationale luchtvaartmaatschappij met groot verlies van banen en het gooien van geld in een bodemloze put. De Canadese minister van Verkeer, David Collenette, heeft de anti-monopoliewet opgeschort om de deal mogelijk te maken.

Air Canada wil evenwel niets weten van het Onex-scenario. Het ziet zichzelf als het slachtoffer van de problemen van haar concurrent. ,,Air Canada zit niet in de moeilijkheden,'' aldus Robert Milton, president-directeur van Air Canada. Het plan van Onex is oneerlijk, vindt de Amerikaan Milton, omdat het de enige gezonde Canadese luchtvaartmaatschappij zou opofferen en ,,het roer in handen zou geven van Dallas.'' Volgens Donald Carty, de Canadese topman van American Airlines, beroept Milton zich ten onrechte op Canadese gevoelens van nationale trots.

Het tegenvoorstel houdt in dat Air Canada 35 procent van haar aandelen terugkoopt voor 12 dollar per aandeel, in plaats van de 8,25 dollar per aandeel die Onex voor het gehele pakket heeft geboden. Tevens neemt Air Canada haar rivaal over voor 92 miljoen dollar (2 dollar per aandeel) - een evenaring van het Onex-bod op Canadian. Air Canada wil haar concurrent reorganiseren door onder meer 2500 werknemers te ontslaan en routes te schrappen. Canadian Airlines zou onder eigen naam blijven opereren als dochter, in een markt die in feite een monopolie zal zijn van Air Canada. Bovendien blijft Air Canada lid van de Star Alliance, een belangrijk voordeel voor United Airlines. Canadian zou worden losgemaakt uit OneWorld en mogelijk een nieuwe alliantie aangaan met het Amerikaanse Delta Airlines.

American Airlines heeft het plan onmiddellijk als ,,een illusie'' van de hand gewezen. Tim Doke, vice-president van American, noemde het ,,een voortzetting van wat we de afgelopen tien jaar van Air Canada gewend zijn: een strategie om Canadian buiten spel te zetten.'' American Airlines kan wegens zijn belang in Canadian een veto uitspreken over het overnameplan. Onex en American zitten met het obstakel dat hun voorstel in strijd is met een Canadese wet die verbiedt dat één partij meer dan tien procent van Air Canada bezit. Die regel zou moeten worden gewijzigd. De regering wacht een bijzondere aandeelhoudersvergadering van Air Canada af, op 8 november. Dan wordt over beide voorstellen gestemd.