Te labiel voor genocide

De schijn had Goran Jelisic tegen zich. Toen de boerenknecht in de lente van 1992 naar de stad Brcko toog, noemde hij zichzelf `Servische Adolf' en zag hij het als zijn missie om zoveel mogelijk moslims te doden. Tijdens zijn korte schrikbewind martelde en vermoordde hij ten minste honderd moslims en Kroaten. In de zomer van 1997 werd een massagraf met zeventig lichamen gevonden. De meesten waren door het hoofd geschoten: Jelisic' handtekening.

Toch achtte de rechtbank dit gisteren onvoldoende om hem te veroordelen wegens genocide, ,,de misdaad aller misdaden''. Daarvoor moet, zo beklemtonen de rechters, de criminele wil zijn aangetoond om een categorie mensen gedeeltelijk of geheel uit te roeien. Het aantal slachtoffers van de dader geeft niet de doorslag, noch zijn plaats in de hiërarchie; het draait in de vraag of de dader de wil en een `helder bewustzijn' bezit om genocide te plegen. Louter moorden uit vooroordeel tegen een volksgroep volstaat niet - dat is `slechts' vervolging, een misdaad tegen de menselijkheid.

Een vooropgezet plan lijkt Jelisic ook moeilijk te verwijten. Het vonnis weerspiegelt de mening van Jelisic' ondervrager, die niet de indruk had dat hij gedreven werd door een ,,bijzondere ideologie''. De verdediging kon wijzen op moslims die Jelisic van vroeger kende en het leven redde.

Een onderzoek heeft uitgewezen dat Jelisic toerekeningsvatbaar is, maar lijdt aan een ,,diepe persoonlijkheidsstoornis, met anti-sociale en narcistische neigingen''. Jelisic moordde, zo lijkt het, omdat de geschiedenis hem kort de kans bood voor god te spelen. Oude buren omschrijven Jelisic als labiel, iemand die op school het mikpunt was van pesterijen. In april 1992, toen de oorlog in Bosnië begon, werd hij uit de cel geplukt, waar hij een straf uitzat wegens fraude, en naar Brcko gestuurd. Daar kreeg hij een politie-uniform en een Scorpio-pistool. Jelisic zegt dat het Servische `crisiscomité', dat zoals elders de etnische zuiveringen regisseerde, hem een lijst met 20 moslims gaf ter liquidatie. Later volgden meer lijsten. Jelišic zou slechts hebben gehoorzaamd.

Maar alle getuigen zijn het er over eens dat Jelisic genoot van het moorden. Getuige R. vertelde hoe Jelisic hem ondervroeg na buiten eerst iemand te hebben geëxecuteerd. ,,Mijn 83ste vandaag'', schepte hij op. Daarna stak hij de loop van zijn Scorpio in de mond van R. en haalde de trekker over. R. overleefde dit spel Russische roulette. ,,Zelfs god wil je niet hebben'', grapte Jelisic.

Als hoofd van detentiekamp Luka zette hij de moordpartijen in mei 1992 voort. Jelisic ging zo bruut tekeer, dat hij al snel van zijn commando werd ontheven. In Den Haag begon hij in de loop van 1998 te bekennen ,,om zijn ziel te zuiveren''. Een massamoordenaar, maar te labiel voor genocide.