`Met kanselier Haider zou ik moeten emigreren'

De Oostenrijkse werkgeversvoorzitter Lorenz Fritz wil de verkiezingsoverwinning van de extreem-rechtse Jörg Haider aangrijpen om het verstarde sociale systeem te hervormen. ,,Haider heeft gelijk als hij misstanden in de sociale verzekeringen aan de kaak stelt.''

De buitenlandse commentaren op de winst van de extreem rechtse FPÖ van Jörg Haider bij de parlementsverkiezingen van 3 oktober hebben in Oostenrijk verbazing en verontwaardiging opgeroepen. Bondskanselier Viktor Klima zag zich genoodzaakt te verklaren dat ,,Oostenrijk geen naziland is'' en Haider zelf begon een goodwilltoer door Europa.

Het bedrijfsleven reageert daarentegen opvallend gelaten. ,,Weet u waarom ik hier zo rustig in mijn stoel zit?'', zegt Lorenz Fritz, secretaris-generaal van de Industriellenvereinigung (IV), de grootste Oostenrijkse werkgeversorganisatie. ,,Oostenrijk is nog maar voor éénderde van de maatregelen die voor ons essentieel zijn verantwoordelijk, de rest wordt in Brussel beslist en daar zijn wij intensief bij betrokken. Natuurlijk laat het mij niet koud wat in Oostenrijk gebeurt, maar ik ben niet bang voor rampen. Trouwens, Haiders wordt nooit kanselier, niet in dit land. Dat wil ik niet geloven, anders zou ik moeten emigreren.''

De secretaris-generaal gaat er van uit dat elke regering, in wat voor samenstelling dan ook, zijn vereniging nodig zal hebben. ,,De belangrijkste impulsen voor de nodige aanpassingen aan de in de Europese Unie gebruikelijke normen komen van ons en dat zal ook zo blijven'', zegt hij zelfbewust. ,,De politieke verhoudingen zijn bij ons zo star dat de vernieuwing van de industrie moet uitgaan.''

Wat moet volgens de IV veranderen? ,,De rol van de sociale partners bijvoorbeeld. Ze regeren mee, maar zeggen nu `wij zijn voor deze verkiezingsuitslag niet verantwoordelijk!' Ik hoop dat ze alsnog begrijpen dat ook zij verloren hebben en dat ze bereid zullen zijn dit systeem te hervormen. Maar het is inmiddels wel vijf over twaalf. Dat de banen bij overheid en semi-overheid geheel volgens partijboeken zijn verdeeld is een andere zaak die moet veranderen. Haider heeft gelijk als hij de misstanden bij de sociale verzekeringen aan de kaak stelt. Dat zijn beschermde terreinen, de functionarissen verzorgen zich eerst zelf en kijken dan pas naar de rest. De president van de Unfallversicherungsanstalt ging net met pensioen en stelde een contract voor zichzelf op dat hem een kantoor, een dienstwagen, een secretaresse en 80 dienstreizen garandeerde, omdat hij nog een congres organiseert. Ik wilde dat openbaar maken, maar de politiek was er op tegen. `Dat helpt Haider', zeiden ze. De minister van Sociale Zaken heeft het contract wel meteen ongeldig verklaard. Zoals het nu is heeft ons systeem geen toekomst.

,,Voor de nog te formeren regering heeft de IV al een gedetailleerd plan klaarliggen met doelen en projectvoorstellen. Zo moeten opleidingen drastisch worden verbeterd. De te lange studieduur (gemiddeld 7,5 jaar) en het grote tekort aan hoog opgeleiden moeten aangepakt worden. Ook budgetsanering wordt in de komende jaren belangrijk'', legt Fritz uit. Flexibilisering van de arbeidsmarkt, liberalisering van de energiemarkt en een afslanking van de staat staan eveneens op het verlanglijstje van de IV.

In het plan worden ook de programma's van de sociaal-democraten en de conservatieven op bruikbaarheid getoetst. ,,In beide programma's zitten aanknopingspunten. Alleen bij de FPÖ valt niets te toetsen, die hebben geen concept'', zegt Fritz.

Hij vindt de internationale opwinding over de winst van de FPÖ begrijpelijk, maar is meer bezorgd over de schade voor het imago van Oostenrijk dan over wat de FPÖ als regeringspartij zou kunnen doen. ,,Op korte termijn zou Oostenrijks aanzien zeker dalen als de FPÖ in de regering zit, maar ons imagoprobleem is niet alleen de schuld van deze partij. Wij zijn slordig met ons verleden omgegaan en dat achtervolgt ons. Franz Vranitzky was de eerste kanselier die niet alleen over slachtoffers, maar ook over Oostenrijkse daders sprak en dat was in 1986. Bovendien volgden op deze verklaring weinig handelingen, er zijn wat schilderijen teruggegeven, maar in de kwestie van de Poolse dwangarbeiders wordt alweer afgewacht wat Duitsland gaat doen. Deze situatie zal er zeker niet beter op worden als de FPÖ in de regering zit, maar het racisme van de Freiheitlichen wordt volgens mij in het buitenland overschat. De omstreden posters met `Stop der Überfremdung' hebben ze alleen in Wenen gebruikt, in de rest van Oostenrijk zag je ze niet. En in Wenen hebben we inderdaad een probleem met de toestroom van migranten, want ze zijn heel onevenredig over de stad verdeeld. In districten waar meer buitenlandse dan Oostenrijkse kinderen in een klas zitten, zijn de Oostenrijkse ouders bezorgd.''

Fritz is er van overtuigd dat FPÖ-stemmers veel meer door de concrete beloftes zoals de verlaging van de huren en de stroomprijs werden gemotiveerd dan door racisme. ,,Er zit een bruine rest in deze partij, maar in meerderheid zijn het geen slechte mensen. Het zijn opportunisten, maar ook uit opportunisten kun je Europeanen maken. Nu is de FPÖ een Führerpartij, als Haider weg zou vallen blijft er een doodnormale partij over.''

Fritz gaat er van uit dat de conservatieve ÖVP zal bepalen hoe de toekomstige regering er uitziet. Dat ÖVP-lijsttrekker Wolfgang Schüssel zal blijven volhouden voor de oppositie te kiezen zoals hij nu doet, wuift Fritz van tafel. ,,Dat zal niet gebeuren en ook al die andere varianten die nu de ronde doen, zoals een minderheidsregering of een technocratenkabinet, zijn uitgesloten. Als niets lukt komen er nieuwe verkiezingen.''

Vindt hij het niet vreemd dat de speculaties over een technocratenkabinet geen democratische bezwaren oproepen, als van elke partij iemand in de regering zit, blijft er immers geen oppositie meer over? ,,Dat is inderdaad alleen in Oostenrijk mogelijk. Als je zo'n idee loslaat denkt niemand verder na, maar stort iedereen zich op het spel `wie wordt minister?' Ook de media doen mee. De politieke onmondigheid is groot bij ons. Maar dat gaat veranderen. De EU zal ons daarbij helpen.''